parochet

parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]

Polski Słownik Judaistyczny - wersja Beta

Szanowni Państwo!

Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.

Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.

Zachęcamy do korzystania.

 

Cukunft

Cukunft (jid., Przyszłość), właśc. Jugent(Jugnt) -Bund „„Cukunft” (jid., Związek Młodzieżowy „Przyszłość”); Żydowska Młodzież Robotnicza „Przyszłość” – organizacja młodzieżowa związana z Bundem, działająca w Polsce na szerszą skalę od 1919. Pierwsze grupy młodzieży, określające się jako „Mały Bund” zaczęły powstawać na początku XX w. na Białorusi, we Włocławku i w Lublinie (jako „Pomoc Bundu”). C. ukształtował się ideologicznie i organizacyjnie w 1916. Prowadził szeroką działalność kulturalno-oświatową [więcej...]

kibuc

kibuc (hebr., zebranie, zgromadzenie) – określenie używane w kilku znaczeniach, które wiążą się z działaniem kolektywnym; 1. osiedle w Palestynie bądź w Izraelu, stanowiące społeczność kolektywnie dzielącą własność środków produkcji oraz odpowiedzialność za zaspakajanie potrzeb wspólnoty i jej członków wraz z rodzinami; początkowo było wyłącznie farmą rolniczą, później coraz częściej łączyło produkcję rolną i przemysłową. Pojęcie k. jest używane zamiennie z terminem kwuca (l.mn. kwucot, hebr., grupa, [więcej...]

haskala

haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]

Emanuel Ringelblum

pseud. Menachem (1900 Buczacz – 1944 Warszawa) – historyk, organizator Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego [Czytaj Dalej...]

Rosz ha-Szana

Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie główna synagoga postępowa (reformowana) w Warszawie. Jej geneza sięga 1806, gdy grupa zwolenników haskali, związanych od końca XVIII w. z synagogą Izaaka Flataua przy ul. Daniłowiczowskiej (zw. „niemiecką”), postanowiła ją utrzymać po śmierci założyciela. W 1843-1849 został wzniesiony, a potem rozszerzony, jej budynek w tymże miejscu. Od 1859 wygłaszano w niej kazania w języku polskim (por. Jastrow Markus), co stanowiło zamknięcie procesu polonizacji ugrupownia tzw. postępowców w Warszawie. W [więcej...]

[[tag]]
[[ searchIndexLetter ]]
szukasz
[[searchWord]]
[[parentCategories[0].categoryname]]
[[childCat.categoryname]]
[[childCat2.categoryname]]
Typ dokumentu:
[[docTypeName]]

haseł: [[resultNumer]]
haseł: BRAK
[[article.mainPhoto.description]]
Hasło:

[[article.title]]


WAŻNE DATY:
spis treści:
  1. [[paragraph.paragrTitle]]
  2. Przypisy
  3. Powiązane treści
  4. Bibliografia

tagi:
[[tag.value]],
[[category.categoryname]]
[ [[result.title.charAt(0).toUpperCase()]] ]
[[result.title]] [więcej...]
nie znaleziono wyników
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od [[char]] lub
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od cyfr
nie znaleziono wyników dla zapytania: "[[searchWord]]"
nie znaleziono wyników dla wybranego zestawu tagów
nie znaleziono wyników dla wybranych kategorii
i typu hasła [[docTypeName]]
[[article.title]]
[[article.shortVersion]]

[[$index + 1]]. [[paragraph.paragrTitle]]
[zwiń] [rozwiń]
[[photodescription]]
Przypisy
[zwiń] [rozwiń]
Powiązane treści
[zwiń] [rozwiń]
Bibliografia
[zwiń] [rozwiń]
Autor: [[article.author]]

Pesach

Pesach

(hebr., pominięty, oszczędzony; termin związany z bibl. opisem „ominięcia” domów Izraelitów w czasie ostatniej z plag egipskich; jid. Pejsech); zw. też Chag ha-Awiw (hebr., Święto Wiosny); Świętem Przaśników, w Polsce także nazywane niekiedy Żydowską Wielkanocą – najważniejsze i najstarsze święto żydowskie, obchodzone jeszcze w okresie wędrówki Żydów przez pustynię ku Ziemi Obiecanej; jedno z trzech świąt pielgrzymich. Zaczyna się nocą, piętnastego dnia nisan. W judaizmie reformowanym i w Erec Israel jest obchodzone przez siedem dni; poza Palestyną (w związku z decyzją rab. podjętą wobec braku pewności, czy w krajach diaspory nów księżyca przypada w tym samym czasie, co w Palestynie) – przez osiem. Pierwsze i ostatnie dwa dni P. (w Palestynie tylko pierwszy i ostatni dzień) są uważane za pełne święto, zaś cztery (pięć w diasporze) środkowe – za półświęta. W XVI w. I. Luria wprowadził obyczaj czuwania w wigilię siódmego dnia święta. Początkowo, jako święto wiosenne, P. wiązał się z ofiarami, składanymi w tym czasie przez ludy pasterskie, oraz z początkiem zbioru jęczmienia, celebrowanym przez osiadły lud rolniczy; był obchodzony jeszcze przed wyjściem Żydów z Egiptu. W Biblii termin P. odnosił się do piętnastego nisan, gdy składano ofiarę z baranka ( baran) – najpierw w kręgu rodziny, spożywanego w domu podczas wieczerzy. Jednak wraz z centralizacją kultu świątynnego, P. – będąc świętem pielgrzymim – był okazją do celebracji uroczystych obchodów; np. król Ezechiasz wezwał wszystkich wyznawców religii mojżeszowej, by na P. przybyli do Jerozolimy; niezwykle uroczyście także celebrował je jego następca, Jozjasz. Podczas uroczystości świątecznych lewici dokonywali rzezi baranków, składanych następnie w ofierze; śpiewano pieśni ( Hal(l)el). Pozostałe dni P., zw. były Świętem Mac (Niekwaszonego Chleba; hebr. Chag ha-Mac(c)ot; por. maca); rozpoczynało je złożenie ofiary ( omer) w Świątyni Jerozolimskiej piętnastego dnia nisan. Według biblijnego przekazu, boski nakaz zabicia i spożycia pieczonego baranka, wraz z niekwaszonym pieczywem ( maca) i gorzkimi ziołami, został przekazany Izraelitom przez Mojżesza i Aarona, na krótko przed ich wyjściem z Egiptu. W ten sposób P. stał się świętem wyzwolenia z niewoli. Z biegiem lat, w związku z późniejszą niewolą babilońską, a następnie z powstaniem Machabeuszy i oczyszczeniem Świątyni Jerozolimskiej, zaczęło ono nabierać fundamentalnego znaczenia dla żydowskiej autoidentyfikacji. Choć zasadniczy zrąb jego kształtu (do dziś obowiązującego) został sformułowany w pochodzącym z II w. misznaickim traktacie Pesachim, to jednak są w nim cytowane starsze wypowiedzi, pochodzące z okresu Drugiej Świątyni, kiedy to podwaliny podeń kładły środowiska soferów i faryzeuszy. Samo święto poprzedzają przygotowania, kończące się dniem zwanym Erew Pesach, którego najważniejszym elementem jest usuwanie z domu „zakwasu” ( chamec; b(e)dikat chamec; bi'ur chamec). W związku z tym, że podczas święta P. obowiązują odrębne przepisy religijne, zalecano, by przez dziesięć dni przed jego rozpoczęciem każdy Żyd studiował tzw. prawa pesachowe (hebr. hilchot pesach). Najważniejszą częścią obchodów święta jest wieczerza ( seder), spożywana w domu, w kręgu rodziny w pierwszą (w diasporze – w pierwszą i drugą) noc święta (zob. też: afikoman; Chad gadja; charoset; cztery puchary; cztery pytania; Eliasza puchar; Hag(g)ada szel Pesach; karpas; lejl szim(m)urim; sederowe naczynia). W czasie trwania P. obowiązują też specjalne przepisy, dotyczące pożywienia; m.in. nie wolno wówczas jeść zakwasu lecz tylko macę (por.: prawa dotyczące żywności; wino). W liturgii P., w dni będące półświętami, wyróżnia się Szabat Chol ha-Moed (jeśli pierwszy dzień święta wypada w sobotę, wówczas modlitwy i teksty przepisane na ten dzień odczytuje się w dniu następnym). W starożytności osoby, które nie mogły obchodzić święta P. w normalnym terminie, winny były to uczynić w Pesach Sze(j)ni. (Zob. też: omeru liczenie; macówka; maot chit(t)im; Pierworodnych Post; Szmini Aceret)

Polski Słownik Judaistyczny

Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.  

PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.  

Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego. 

Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.  

Przypomnij

[[error]]

To pole jest wymagane.
Nazwa użytkownika musi mieć najwyżej 30 znaków.
Nazwa użytkownika musi mieć co najmniej 2 znaki.
[[error]]
To pole jest wymagane.
[[error]]
To pole jest wymagane.
Adresy różnią się od siebie.
To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.
Rok urodzenia musi składać się z 4 cyfr.
Nieprawidłowy rok urodzenia
[[error]]

Pola oznaczone * są obowiązkowe. Klikając przycisk „załóż konto”, akceptujesz nasz Regulamin oraz potwierdzasz zapoznanie się z Zasadami dotyczącymi danych, w tym z Zasadami stosowania plików cookie.

Dziękujemy za założenie konta w portalu Delet. Aby w pełni korzystać z możliwości portalu, musisz aktywować konto. Na podany adres email został wysłany link aktywacyjny. Jeśli nie dostałeś linka aktywacyjnego, zobacz, co możesz zrobić w FAQ.

Twoje konto w portalu Delet nie jest jeszcze aktywne, kliknij w link aktywacyjny w przesłanym emailu (jeśli nie otrzymałeś maila aktywacyjnego w ciągu godziny, sprawdź folder spam) lub wyślij mail aktywacyjny ponownie. W razie problemów skontaktuj się z administratorem.

Zbyt wiele razy został wpisany niepoprawny mail lub hasło.
Kolejną próbę będzie można podjąć za 5 minut.

Twoje konto zostało aktywowane!

To pole jest wymagane.

Na twój podany przy rejestracji adres email zostanie przesłany link umożlwiający zmianę hasła.

To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.

Twoje hasło zostało zmienione.

Nie udało się zmienić hasła.

[[error]]

Nowy zbiór

To pole jest wymagane.
Opis może mieć najwyżej 200 znaków.
Opis musi mieć co najmniej 2 znaki.
POL ENG

Pola oznaczone * są obowiązkowe.

[[infoContent]]