parochet

parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]

Polski Słownik Judaistyczny - wersja Beta

Szanowni Państwo!

Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.

Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.

Zachęcamy do korzystania.

 

Cukunft

Cukunft (jid., Przyszłość), właśc. Jugent(Jugnt) -Bund „„Cukunft” (jid., Związek Młodzieżowy „Przyszłość”); Żydowska Młodzież Robotnicza „Przyszłość” – organizacja młodzieżowa związana z Bundem, działająca w Polsce na szerszą skalę od 1919. Pierwsze grupy młodzieży, określające się jako „Mały Bund” zaczęły powstawać na początku XX w. na Białorusi, we Włocławku i w Lublinie (jako „Pomoc Bundu”). C. ukształtował się ideologicznie i organizacyjnie w 1916. Prowadził szeroką działalność kulturalno-oświatową [więcej...]

kibuc

kibuc (hebr., zebranie, zgromadzenie) – określenie używane w kilku znaczeniach, które wiążą się z działaniem kolektywnym; 1. osiedle w Palestynie bądź w Izraelu, stanowiące społeczność kolektywnie dzielącą własność środków produkcji oraz odpowiedzialność za zaspakajanie potrzeb wspólnoty i jej członków wraz z rodzinami; początkowo było wyłącznie farmą rolniczą, później coraz częściej łączyło produkcję rolną i przemysłową. Pojęcie k. jest używane zamiennie z terminem kwuca (l.mn. kwucot, hebr., grupa, [więcej...]

haskala

haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]

Emanuel Ringelblum

pseud. Menachem (1900 Buczacz – 1944 Warszawa) – historyk, organizator Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego [Czytaj Dalej...]

Rosz ha-Szana

Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie główna synagoga postępowa (reformowana) w Warszawie. Jej geneza sięga 1806, gdy grupa zwolenników haskali, związanych od końca XVIII w. z synagogą Izaaka Flataua przy ul. Daniłowiczowskiej (zw. „niemiecką”), postanowiła ją utrzymać po śmierci założyciela. W 1843-1849 został wzniesiony, a potem rozszerzony, jej budynek w tymże miejscu. Od 1859 wygłaszano w niej kazania w języku polskim (por. Jastrow Markus), co stanowiło zamknięcie procesu polonizacji ugrupownia tzw. postępowców w Warszawie. W [więcej...]

[[tag]]
[[ searchIndexLetter ]]
szukasz
[[searchWord]]
[[parentCategories[0].categoryname]]
[[childCat.categoryname]]
[[childCat2.categoryname]]
Typ dokumentu:
[[docTypeName]]

haseł: [[resultNumer]]
haseł: BRAK
[[article.mainPhoto.description]]
Hasło:

[[article.title]]


WAŻNE DATY:
spis treści:
  1. [[paragraph.paragrTitle]]
  2. Przypisy
  3. Powiązane treści
  4. Bibliografia

tagi:
[[tag.value]],
[[category.categoryname]]
[ [[result.title.charAt(0).toUpperCase()]] ]
[[result.title]] [więcej...]
nie znaleziono wyników
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od [[char]] lub
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od cyfr
nie znaleziono wyników dla zapytania: "[[searchWord]]"
nie znaleziono wyników dla wybranego zestawu tagów
nie znaleziono wyników dla wybranych kategorii
i typu hasła [[docTypeName]]
[[article.title]]
[[article.shortVersion]]

[[$index + 1]]. [[paragraph.paragrTitle]]
[zwiń] [rozwiń]
[[photodescription]]
Przypisy
[zwiń] [rozwiń]
Powiązane treści
[zwiń] [rozwiń]
Bibliografia
[zwiń] [rozwiń]
Autor: [[article.author]]

Szmone esre(j)

Szmone esre(j)

(hebr., Osiemnaście [błogosławieństw]; jid. Szimenesre); Amida(hebr., Stanie) – najważniejsza modlitwa żydowska, stanowiąca główną część modłów zarówno codziennych, jak i szabatowych oraz świątecznych, odmawiana na stojąco (stąd jej druga nazwa), z twarzą zwróconą w kierunku Jerozolimy (por., mizrach), ze złączonymi stopami. Przed rozpoczęciem modlitwy należy symbolicznie stawić się przed oblicze Boga, stąpając trzy kroki do tyłu, a następnie trzy kroki do przodu. W Misznie Sz.e. nazywana jest po prostu T(e)fil(l)a, czyli „Modlitwa”, co wskazuje jak bardzo była już wówczas rozpowszechniona. Początkowo – zgodnie ze swą nazwą – składała się z osiemnastu błogosławieństw, ale za czasów Gamaliela II (II w.), któremu zawdzięczamy ostateczną jej redakcję, zostało wprowadzone jeszcze jedno, Birkat ha-minim, skierowane prawdopodobnie przeciw judeochrześcijanom. Najstarszą część Sz.e.stanowią trzy początkowe błogosławieństwa, ułożone jeszczeprzez członków sanhedrynu: 1. Awot (hebr., Ojcowie), wychwalające Wszechmogącego jako Boga patriarchów (Abrahama, IzaakaJakuba; por. Zchut Awot); 2. G(e)wurot (hebr., Potęga), mówiące o wszechmocy Boga, Pana natury (w okresie od Szmini Aceret do pierwszego dnia święta Pesach do tego błogosławieństwa dołącza się krótką modlitwę o deszcz), po nim odmawia się modlitwę K(e)dusza); 3. błogosławieństwo, zaczynające się od słów At(t)a Kadosz, stanowiące uświęcenie Imienia Bożego. Na drugą część Sz.e. składa się trzynaście (wcześniejbez Birkat ha-minim – dwanaście) krótkich modlitw błagalnych, m.in. o łaskę, wybaczenie, wybawienie, sprawiedliwość, odbudowę Jerozolimy i ustanowienie królestwa Dawidowego oraz o pomyślność całego narodu i poszczególnych jego członków(4. Bina = Rozumienie; 5. T(e)szuwa = Skrucha; 6. S(e)licha = Przebaczenie; 7. Geul(l)a = Wybawienie; 8. Refua = Uleczenie; 9. Birkat ha-szanim = Błogosławieństwo lat; 10. Kibuc galujot = Zgromadzenie Wygnańców; 11. Din = Sąd; 12. Birkat ha-minim = Błogosławieństwo dotyczące heretyków; 13. Cad(d)ikim = Sprawiedliwi; 14. Binjan Jeruszalajim = Odbudowa Jerozolimy; 15. Malchut Be(j)t Dawid = Królestwo Domu Dawidowego; 16. Kabalat t(e)fil(l)a = Przyjęcie modlitwy). Trzecia, ostatnia, część Sz.e. składa się z trzech błogosławieństw dziękczynnych: (17.) Awoda (hebr., Służba świątynna), dotyczącego kultu świątynnego; (18.) Hodaa (hebr., Dziękczynienie), odnoszącego się do Bożego miłosierdzia; (19.) Birkat ha-szalom (hebr., Błogosławieństwo pokoju), dotyczącego pokoju. W szabat, święta i za każdym razem, kiedy odmawia się musaf, trzynaście środk. błogosławieństw zastępuje się stosownymi modlitwami. W dni postu, do siódmego błogosławieństwa (Geul(l)a) dodaje się wezwanie o pomoc; do ósmego (Refua) można też dołączyć modlitwę o powrót do zdrowia. W Rosz Chodesz i święta – oprócz musaf – do siedemnastego błogosławieństwa (Awoda) dodaje się modlitwę Jaale we-jawo, a podczas ChanukiPurim – do osiemnastego (Hodaa) – modlitwę Al ha-nis(s)im. Sz.e. odmawia się najpierw po cichu, a potem prowadzący modły powtarza ją głośno. Na zakończenie, recytuje się medytację Elohaj necor leszoni (hebr., Boże Mój, strzeż mego języka [od złego]), napisaną przez babilońskiego amoraitę, Mara bar Rawina (IV w.), ale ponieważ uznaje się ją za modlitwę indywidualną, nie jest już głośno powtarzana. Istnieje też krótsza forma Sz.e., przypisywana amoraicie, Samuelowi (II/III w.), którą można odmawiać w wyjątkowych okolicznościach, kiedy nie ma czasu na zmówienie całej modlitwy. (Zob. też: Malchujot; Szofarot; Zichronot)

Polski Słownik Judaistyczny

Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.  

PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.  

Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego. 

Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.  

Przypomnij

[[error]]

To pole jest wymagane.
Nazwa użytkownika musi mieć najwyżej 30 znaków.
Nazwa użytkownika musi mieć co najmniej 2 znaki.
[[error]]
To pole jest wymagane.
[[error]]
To pole jest wymagane.
Adresy różnią się od siebie.
To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.
Rok urodzenia musi składać się z 4 cyfr.
Nieprawidłowy rok urodzenia
[[error]]

Pola oznaczone * są obowiązkowe. Klikając przycisk „załóż konto”, akceptujesz nasz Regulamin oraz potwierdzasz zapoznanie się z Zasadami dotyczącymi danych, w tym z Zasadami stosowania plików cookie.

Dziękujemy za założenie konta w portalu Delet. Aby w pełni korzystać z możliwości portalu, musisz aktywować konto. Na podany adres email został wysłany link aktywacyjny. Jeśli nie dostałeś linka aktywacyjnego, zobacz, co możesz zrobić w FAQ.

Twoje konto w portalu Delet nie jest jeszcze aktywne, kliknij w link aktywacyjny w przesłanym emailu (jeśli nie otrzymałeś maila aktywacyjnego w ciągu godziny, sprawdź folder spam) lub wyślij mail aktywacyjny ponownie. W razie problemów skontaktuj się z administratorem.

Zbyt wiele razy został wpisany niepoprawny mail lub hasło.
Kolejną próbę będzie można podjąć za 5 minut.

Twoje konto zostało aktywowane!

To pole jest wymagane.

Na twój podany przy rejestracji adres email zostanie przesłany link umożlwiający zmianę hasła.

To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.

Twoje hasło zostało zmienione.

Nie udało się zmienić hasła.

[[error]]

Nowy zbiór

To pole jest wymagane.
Opis może mieć najwyżej 200 znaków.
Opis musi mieć co najmniej 2 znaki.
POL ENG

Pola oznaczone * są obowiązkowe.

[[infoContent]]