parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(hebr., Zasługi Ojców [Przodków]; jid. Zchus Owes) – jedna z kluczowych koncepcji etyki judaizmu. Wynika ona z uznania za zasługę (hebr. zchut) dobrowolnego aktu wypełnienia Bożych nakazów oraz dobroczynności (por. też Gemilut chesed). W związku z tym, traktat talmudyczny Pirke(j) Awot (1,6) zaleca: ”… sądź każdego człowieka według miary jego zasług”. Wynika z tego powiązanie idei posłuszeństwa bądź nieposłuszeństwa Prawu z systemem nagród i kar. Konsekwencją owych założeń jest koncepcja Z.A., czyli błogosławieństwa spływającego dzięki zasługom przodków na następne generacje. Jest ona jedną z żywotnych sił judaizmu, znajdujących wyraz w: a) częstych odwołaniach w liturgii do pobożnych przodków (zwłaszcza w modlitwach); b) wielokrotnym powoływaniu się na nieprzerwane od „tysięcy” pokoleń posłuszeństwo Bożym nakazom, z którego wynika koncepcja, iż Z.A. będą jedną z pięciu przyczyn odkupienia Izraela; c) szczególnej pozycji pobożnych patriarchów i „wielkich w Izraelu” w całej kulturze żydowskiej. Równocześnie należy podkreślić dwa aspekty koncepcji Z.A.: 1. nie jest ona zastępczym substytutem własnego – w danym pokoleniu – podporządkowania się Prawu; 2. stanowi swoisty – może najgłębszy – wyraz żydowskiej solidarności, której ostateczną konsekwencją jest oparcie trwania świata na istnieniu Trzydziestu Sześciu Sprawiedliwych. (Zob. też Szmone esre(j))
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.