parochet

parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]

Polski Słownik Judaistyczny - wersja Beta

Szanowni Państwo!

Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.

Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.

Zachęcamy do korzystania.

 

Cukunft

Cukunft (jid., Przyszłość), właśc. Jugent(Jugnt) -Bund „„Cukunft” (jid., Związek Młodzieżowy „Przyszłość”); Żydowska Młodzież Robotnicza „Przyszłość” – organizacja młodzieżowa związana z Bundem, działająca w Polsce na szerszą skalę od 1919. Pierwsze grupy młodzieży, określające się jako „Mały Bund” zaczęły powstawać na początku XX w. na Białorusi, we Włocławku i w Lublinie (jako „Pomoc Bundu”). C. ukształtował się ideologicznie i organizacyjnie w 1916. Prowadził szeroką działalność kulturalno-oświatową [więcej...]

kibuc

kibuc (hebr., zebranie, zgromadzenie) – określenie używane w kilku znaczeniach, które wiążą się z działaniem kolektywnym; 1. osiedle w Palestynie bądź w Izraelu, stanowiące społeczność kolektywnie dzielącą własność środków produkcji oraz odpowiedzialność za zaspakajanie potrzeb wspólnoty i jej członków wraz z rodzinami; początkowo było wyłącznie farmą rolniczą, później coraz częściej łączyło produkcję rolną i przemysłową. Pojęcie k. jest używane zamiennie z terminem kwuca (l.mn. kwucot, hebr., grupa, [więcej...]

haskala

haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]

Emanuel Ringelblum

pseud. Menachem (1900 Buczacz – 1944 Warszawa) – historyk, organizator Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego [Czytaj Dalej...]

Rosz ha-Szana

Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie główna synagoga postępowa (reformowana) w Warszawie. Jej geneza sięga 1806, gdy grupa zwolenników haskali, związanych od końca XVIII w. z synagogą Izaaka Flataua przy ul. Daniłowiczowskiej (zw. „niemiecką”), postanowiła ją utrzymać po śmierci założyciela. W 1843-1849 został wzniesiony, a potem rozszerzony, jej budynek w tymże miejscu. Od 1859 wygłaszano w niej kazania w języku polskim (por. Jastrow Markus), co stanowiło zamknięcie procesu polonizacji ugrupownia tzw. postępowców w Warszawie. W [więcej...]

[[tag]]
[[ searchIndexLetter ]]
szukasz
[[searchWord]]
[[parentCategories[0].categoryname]]
[[childCat.categoryname]]
[[childCat2.categoryname]]
Typ dokumentu:
[[docTypeName]]

haseł: [[resultNumer]]
haseł: BRAK
[[article.mainPhoto.description]]
Hasło:

[[article.title]]


WAŻNE DATY:
spis treści:
  1. [[paragraph.paragrTitle]]
  2. Przypisy
  3. Powiązane treści
  4. Bibliografia

tagi:
[[tag.value]],
[[category.categoryname]]
[ [[result.title.charAt(0).toUpperCase()]] ]
[[result.title]] [więcej...]
nie znaleziono wyników
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od [[char]] lub
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od cyfr
nie znaleziono wyników dla zapytania: "[[searchWord]]"
nie znaleziono wyników dla wybranego zestawu tagów
nie znaleziono wyników dla wybranych kategorii
i typu hasła [[docTypeName]]
[[article.title]]
[[article.shortVersion]]

[[$index + 1]]. [[paragraph.paragrTitle]]
[zwiń] [rozwiń]
[[photodescription]]
Przypisy
[zwiń] [rozwiń]
Powiązane treści
[zwiń] [rozwiń]
Bibliografia
[zwiń] [rozwiń]
Autor: [[article.author]]

przysięga

przysięga

(hebr. szwua, termin wywodzony od świętej liczby siedem – hebr. szewa, co ma związek z bibl. opowieścią [Rdz 21,22-31] o p., złożonej Abimelechowi przez Abrahama w Beer-Szewie [Beer-Szewa = hebr., Studnia Przysięgi bądź Studnia Siedmiu]); ślub; ślubowanie – uroczysta forma potwierdzenia prawdziwości zeznania bądź twierdzenia oraz poręczenia jakiegoś zobowiązania, najczęściej z przywołaniem Imienia Bożego (m.in. Pwt 10,20; Kpł 19,12; Imiona Boga). Składa się ją podnosząc rękę ku niebu i uroczyście potwierdzając prawdę lub składając obietnicę. Waga p. w judaizmie wywodzona jest od dwu – spośród Dziesięciorga – Przykazań: trzeciego – „nie będziesz wzywał Imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy […]” (Wj 20,7) oraz dziewiątego – „nie będziesz mówił przeciw bliźniemu twemu kłamstwa jako świadek” (Wj 20,16). Naruszenie świętości p. rozumiano jako poniżenie Imienia Pańskiego (por. Chil(l)ul ha-Szem) i wystąpienie przeciwko wspomnianemu trzeciemu przykazaniu. Uważano, że niedotrzymanie p. może być bardzo groźne w skutkach. Z tego też wynikała sentencja traktatu talmudycznego Sanhedrin (92a), wedle której, odejście od prawdy jest podobne do uczynienia sobie idola (bożka; por. bałwochwalstwo). Ze względu na to, że ludzie często pochopnie sięgają po p., Talmud w ogóle zakazywał posługiwania się nią, za wyjątkiem bezwzględnej konieczności (np. w czasie przewodu sądowego). Fundamentalne znaczenie p. polega także na tym, że zostało nią potwierdzone przyjęcie nakazów Bożych na Synaju (Wj 24,7; por. mat(t)an Tora). Toteż nie wolno składać p., dotyczącej wykonania nałożonych tam obowiązków i praw, bowiem do nich odnosi się owa pierwotna p. Pochopnie lub pod przymusem złożone p., mogą zostać unieważnione przez modlitwę Kol nidre(j). Był to jeden z ważniejszych powodów, dla których próbowano podważać znaczenie p., składanych przez Żydów, wychodząc z przesłanek, wynikających z postaw antyjudaistycznych bądź antysemickich (por.: antyjudaizm; antysemityzm). Wielokrotnie też sugerowano, że wrogość do innowierców (goj) umożliwia niedotrzymywanie składanych im p., co skłaniało prawodawców do poszukiwania ich szczególnych formuł (por. przysięga More Judaico). W istocie, w judaizmie właśnie do owych p. przywiązywano szczególne znaczenie, uważając że ich łamanie w specjalny sposób powoduje także poniżenie Imienia Pańskiego w oczach nie-Żydów. Wszelkie wątpliwości dotyczące p. w prawie halachicznym wyjaśnia szczegółowo kodeks Szulchan Aruch: „Kiedy kto mówi: przysięgam, że chcę uczynić i chociaż tu nie wspomniał Imienia Boskiego ani też własnych [przynależnych] Bóstwu Atrybucji, ma to jednak być uważane za doskonałą p.; nie trzeba koniecznie, żeby była w języku hebrajskim, może i w innym jakim języku być wymawiana. W przypadku, kiedy inna jaka osoba przychodzi do kogo i mówi do niego: Obowiązuję Cię mocą p., abyś to i to zrobił, i kiedy tamten odpowiada Amen lub jakie inne słowo, z którego wnosić można, że twierdzi [iż] na przykład tak jest. Słowo to tak jest ważne, jak gdyby on sam p. wykonał. To wszystko ma się stosować do wszystkich osób, nawet małoletnich i niekoniecznie będących wyznania mojżeszowego” (Jore Dea 237,12; tłum. J. Tugendhold). Także w Szulchan Aruch znajdowały się zalecenia, by unikać składania p. Jeśli zaś posłużono się nią, to nie należało poszukiwać pomocy uczonych w Piśmie dla jej unieważnienia, bowiem napisano: „dotrzyma, choć przysiągł, ze swoim uszczerbkiem” (Ps 15,4). Dopuszczano w tej sprawie uczynienie wyjątku, jedynie w warunkach wyższej konieczności; wówczas jednak trzeba było stanąć przed trzema uczonymi, z których co najmniej jeden powinien był być znawcą materii, które p. mogą zostać unieważnione. (Por. też: het(t)er; neder; Nedarim; Szwue, Di; Szwuot)

Polski Słownik Judaistyczny

Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.  

PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.  

Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego. 

Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.  

Przypomnij

[[error]]

To pole jest wymagane.
Nazwa użytkownika musi mieć najwyżej 30 znaków.
Nazwa użytkownika musi mieć co najmniej 2 znaki.
[[error]]
To pole jest wymagane.
[[error]]
To pole jest wymagane.
Adresy różnią się od siebie.
To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.
Rok urodzenia musi składać się z 4 cyfr.
Nieprawidłowy rok urodzenia
[[error]]

Pola oznaczone * są obowiązkowe. Klikając przycisk „załóż konto”, akceptujesz nasz Regulamin oraz potwierdzasz zapoznanie się z Zasadami dotyczącymi danych, w tym z Zasadami stosowania plików cookie.

Dziękujemy za założenie konta w portalu Delet. Aby w pełni korzystać z możliwości portalu, musisz aktywować konto. Na podany adres email został wysłany link aktywacyjny. Jeśli nie dostałeś linka aktywacyjnego, zobacz, co możesz zrobić w FAQ.

Twoje konto w portalu Delet nie jest jeszcze aktywne, kliknij w link aktywacyjny w przesłanym emailu (jeśli nie otrzymałeś maila aktywacyjnego w ciągu godziny, sprawdź folder spam) lub wyślij mail aktywacyjny ponownie. W razie problemów skontaktuj się z administratorem.

Zbyt wiele razy został wpisany niepoprawny mail lub hasło.
Kolejną próbę będzie można podjąć za 5 minut.

Twoje konto zostało aktywowane!

To pole jest wymagane.

Na twój podany przy rejestracji adres email zostanie przesłany link umożlwiający zmianę hasła.

To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.

Twoje hasło zostało zmienione.

Nie udało się zmienić hasła.

[[error]]

Nowy zbiór

To pole jest wymagane.
Opis może mieć najwyżej 200 znaków.
Opis musi mieć co najmniej 2 znaki.
POL ENG

Pola oznaczone * są obowiązkowe.

[[infoContent]]