parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
1. z podtytułem Organ Narodowej Partii Żydowskiej (a od września 1894 – …oraz Towarzystwa Politycznego Żydów Galicyjskich i Bukowińskich; od 1897 podtytuł: Organ Syjonistów) – pierwsze czasopismo syjonistyczne w języku polskim, wydawane we Lwowie w 1892-1899 jako dwutygodnik (ukazywał się piątego i dwudziestego dnia każdego miesiąca); organ narodowożydowskiego Stowarzyszenia „Syon”. Wraz z upadkiem idei asymilatorskich ( asymilacja; asymilatorzy), zaniechano wydawania pisma „Ojczyzna”, a zamiast niego, rosnąca grupa zwolenników idei narodowych zainicjowała wydawanie „ P.” (por. syjonizm na ziemiach polskich). Od 1900 zastąpił ją tygodnik „Wschód”. Współzałożycielem, wydawcą i pierwszym redaktorem „ P.” był A. Korkis, ostatnim – H. Gabel, a wydawał je A. Stand. Z pismem współpracowali m.in.: P. Almoni, Z. Bromberg, W. Feldman, D. Malz, M. Nordau, M. Rohatyn, A. Sale, D. Schreiber, J. Wurzel. 2. tytuł ten nosiły także inne czasopisma, ukazujące się m.in. na Zachodzie w czasie II wojny światowej: „Przyszłość”: Organ Żydów Polskich (Paryż; w założeniu miało wychodzić trzy razy w tygodniu; ukazał się tylko jeden nr w dn. 27 IV 1940); „Przyszłość – The Future”: Pismo Periodyczne Poświęcone Sprawom Żydostwa (Londyn, wydawane było nieregularnie, 1941-1942). (Zob. też Mikra Kodesz)
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.