parochet

parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]

Polski Słownik Judaistyczny - wersja Beta

Szanowni Państwo!

Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.

Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.

Zachęcamy do korzystania.

 

Cukunft

Cukunft (jid., Przyszłość), właśc. Jugent(Jugnt) -Bund „„Cukunft” (jid., Związek Młodzieżowy „Przyszłość”); Żydowska Młodzież Robotnicza „Przyszłość” – organizacja młodzieżowa związana z Bundem, działająca w Polsce na szerszą skalę od 1919. Pierwsze grupy młodzieży, określające się jako „Mały Bund” zaczęły powstawać na początku XX w. na Białorusi, we Włocławku i w Lublinie (jako „Pomoc Bundu”). C. ukształtował się ideologicznie i organizacyjnie w 1916. Prowadził szeroką działalność kulturalno-oświatową [więcej...]

kibuc

kibuc (hebr., zebranie, zgromadzenie) – określenie używane w kilku znaczeniach, które wiążą się z działaniem kolektywnym; 1. osiedle w Palestynie bądź w Izraelu, stanowiące społeczność kolektywnie dzielącą własność środków produkcji oraz odpowiedzialność za zaspakajanie potrzeb wspólnoty i jej członków wraz z rodzinami; początkowo było wyłącznie farmą rolniczą, później coraz częściej łączyło produkcję rolną i przemysłową. Pojęcie k. jest używane zamiennie z terminem kwuca (l.mn. kwucot, hebr., grupa, [więcej...]

haskala

haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]

Emanuel Ringelblum

pseud. Menachem (1900 Buczacz – 1944 Warszawa) – historyk, organizator Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego [Czytaj Dalej...]

Rosz ha-Szana

Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie główna synagoga postępowa (reformowana) w Warszawie. Jej geneza sięga 1806, gdy grupa zwolenników haskali, związanych od końca XVIII w. z synagogą Izaaka Flataua przy ul. Daniłowiczowskiej (zw. „niemiecką”), postanowiła ją utrzymać po śmierci założyciela. W 1843-1849 został wzniesiony, a potem rozszerzony, jej budynek w tymże miejscu. Od 1859 wygłaszano w niej kazania w języku polskim (por. Jastrow Markus), co stanowiło zamknięcie procesu polonizacji ugrupownia tzw. postępowców w Warszawie. W [więcej...]

[[tag]]
[[ searchIndexLetter ]]
szukasz
[[searchWord]]
[[parentCategories[0].categoryname]]
[[childCat.categoryname]]
[[childCat2.categoryname]]
Typ dokumentu:
[[docTypeName]]

haseł: [[resultNumer]]
haseł: BRAK
[[article.mainPhoto.description]]
Hasło:

[[article.title]]


WAŻNE DATY:
spis treści:
  1. [[paragraph.paragrTitle]]
  2. Przypisy
  3. Powiązane treści
  4. Bibliografia

tagi:
[[tag.value]],
[[category.categoryname]]
[ [[result.title.charAt(0).toUpperCase()]] ]
[[result.title]] [więcej...]
nie znaleziono wyników
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od [[char]] lub
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od cyfr
nie znaleziono wyników dla zapytania: "[[searchWord]]"
nie znaleziono wyników dla wybranego zestawu tagów
nie znaleziono wyników dla wybranych kategorii
i typu hasła [[docTypeName]]
[[article.title]]
[[article.shortVersion]]

[[$index + 1]]. [[paragraph.paragrTitle]]
[zwiń] [rozwiń]
[[photodescription]]
Przypisy
[zwiń] [rozwiń]
Powiązane treści
[zwiń] [rozwiń]
Bibliografia
[zwiń] [rozwiń]
Autor: [[article.author]]

imiona żydowskie

imiona żydowskie

Już w tekście Biblii Hebrajskiej pojawia się ok. 2800 imion (hebr. szem = imię, l.mn. sz(e)mot) i każde z nich miało swe znaczenie. Ich etymologia w czasach biblijnych znana była wszystkim. Zasadniczo, przy ich wyborze dla dziecka, decydujący głos należał do matki, ale nie brak biblijnych przykładów na to, że należał on do ojca. I.ż. nadawano dziecku prawdopodobnie ósmego dnia po urodzeniu (por. obrzezanie). Początkowo najczęściej pierworodnym nadawano imiona rodzicieli, lecz niebawem upowszechnił się zwyczaj tworzenia imion, w których skład wchodziło imię przodka. Ponieważ nie używano nazwisk, z czasem, dla lepszej identyfikacji, zaczęto używać imienia własnego wraz z imieniem ojca, które poprzedzało słowo ben (hebr., syn) albo bar (aram., syn), później także – za pośrednictwem arabskiego – ibn (arab., syn). Do dziś jest to obowiązująca forma wywoływania mężczyzny do czytania Tory oraz chłopca podczas bar micwy. W mowie potocznej używano także imienia własnego, wraz z imieniem matki (bądź – rzadziej – żony) w formie dzierżawczej. Znaczenie niektórych imion w czasach biblijnych wiązało się nie tylko z pojęciami, ale także z całymi frazami (maksymami), stąd tak częstym ich elementem bywały różne Imiona Boga. Kiedy Żydzi zaczęli żyć w diasporze, pojawiło się zjawisko przyjmowania obcych imion, wśród których część z czasem ulegała mniej lub dalej idącemu przekształceniu. W Talmudzie np. pojawia się wiele imion o grec. rodowodzie. Natomiast za całkowicie nieodpowiednie uważano używanie imion męskich przez niewiasty, co porównywano do grzesznej praktyki noszenia przez nie szat męskich. W okresie wpływów hellenistycznych pojawił się też zwyczaj nadawania pierworodnemu synowi imienia jego dziadka (najczęściej ze strony ojca). Pod koniec tejże epoki stało się powszechną praktyką nadawanie dziecku dwojga imion. W okresie po skodyfikowaniu Talmudu, najczęściej rozróżniano wśród nich używane w życiu codziennym przydomki (hebr. kinujim) lub imiona oraz – zgodnie z nakazem rabinicznym, obowiązującym od XII w. – imiona „religijne” (zw. szmot ha-kodesz = uświęcone), używane w synagodze, przy wywoływaniu do czytania Tory, a także do sygnowania dokumentów spisanych w języku hebrajskim. Przy tym, Żydzi sefardyjscy używali wszystkich imion, jakie występują w BH, poza imionami osób przeklętych przez Boga. Natomiast Żydzi aszkenazyjscy używali przede wszystkim (choć niekonsekwentnie) imion biblijnych postaci, występujących po Abrahamie, unikali zaś imion ludzi, którzy określeni byli w BH jako „czyniący zło”. Obydwa imiona najczęściej pozostawały ze sobą w ścisłym związku (np. hebr. Naftali i – z niem. – Hirsz [jid. Cwi], które czasem pojawiały się razem – Naftali Cwi Hirsz, poprzez odniesienie do metafory biblijnej [Rdz 49,21]; por. też jeleń). Często imię, razem z przydomkiem (drugim imieniem), było dziedziczone i przekazywane z dziadków na wnuki. Podwójne imiona – potoczne i „uświęcone” – nosiła także część kobiet (np. Lea Ajdel), jednak bardziej niż wśród mężczyzn popularne były wśród nich imiona „codzienne”, będące rozmaitymi zdrobnieniami, czy też zniekształconymi zapożyczeniami (np. Rajzł, od niem. Rose = Róża). W średniowieczu rozpowszechniła się praktyka stosowania innego rodzaju przydomków, zwłaszcza w odniesieniu do znanych postaci i uczonych, które były akronimami ich imion (np. RASZI) bądź tytułami ich najważniejszych dzieł (np. Tanja; zob. Szneur Zalman ben Baruch z Ladów). Z czasem upowszechnił się też zwyczaj używania przydomków, związanych z wykonywanym zawodem (np. Sznajder [jid., krawiec]; Dajan [hebr. daj(j)an = sędzia]; Mełamed [hebr., nauczyciel]). Równocześnie zachodził proces, w wyniku którego – pod wpływem różnych czynników (np. środowiska, albo powszechnego w rodzinach żydowskich stosowania zdrobnień) – imiona (w tym hebrajskie) ulegały zmianom brzmieniowym. W ten sposób powstawały często bardzo liczne warianty tego samego imienia, których używano jako imion potocznych, np. od hebr. imienia Mordechaj pochodzą poboczne formy: Majzel (Majzł), Mordchel (Mordchł), Mordka, Morduch, Morduś (Majzełe), Mordysz, Mote, Motek, Motel (Motł), Motje, Motke, Motuś (Motełe). W epoce nowożytnej powodowało to znaczne trudności w rejestracji ludności żydowskiej, co pociągnęło za sobą nadawanie przez prawodawstwa europejskie nazwisk „żydowskich”, z którymi często połączone były próby ograniczenia możliwości wyboru imion (np. w Prusach przepisy wydane w 1836; por. nazwiska Żydów polskich). Wraz z rozwojem haskali i nowożytej literatury żydowskiej (zwł. hebrajskiej) oraz następnie odrodzenia narodowego, stosowanie „skażonych” i „wykrzywionych” imion hebrajskich zaczęło budzić sprzeciwy. Również nieprecyzyjne zapisy w aktach stanu cywilnego prowadziły często do komplikacji natury prawnej. Jednym z pierwszych, związanych z tym protestów był artykuł Osipa Rabinowicza (1817–1869) O Moszkach i Joskach („Odesskij Wiestnik” 1858). W Polsce w okr. międzywojennym próbę uregulowania zapisu i.ż. podjęła gmina żydowska w Warszawie. Powołała ona w tym celu specjalną komisję, a wyniki jej prac opublikowano w broszurze Spis imion żydowskich sporządzony na wniosek Zarządu Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Warszawie w celu uporządkowania imion żydowskich (1928). Jednak zakres oddziaływania tego rodzaju akcji na tradycyjne społeczności żydowskie i na mniej światłych rabinów oraz ich pomocników pełniących funkcje urzędników stanu cywilnego był – rzecz jasna – ograniczony. (Zob. też zmiana imienia)

Polski Słownik Judaistyczny

Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.  

PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.  

Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego. 

Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.  

Przypomnij

[[error]]

To pole jest wymagane.
Nazwa użytkownika musi mieć najwyżej 30 znaków.
Nazwa użytkownika musi mieć co najmniej 2 znaki.
[[error]]
To pole jest wymagane.
[[error]]
To pole jest wymagane.
Adresy różnią się od siebie.
To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.
Rok urodzenia musi składać się z 4 cyfr.
Nieprawidłowy rok urodzenia
[[error]]

Pola oznaczone * są obowiązkowe. Klikając przycisk „załóż konto”, akceptujesz nasz Regulamin oraz potwierdzasz zapoznanie się z Zasadami dotyczącymi danych, w tym z Zasadami stosowania plików cookie.

Dziękujemy za założenie konta w portalu Delet. Aby w pełni korzystać z możliwości portalu, musisz aktywować konto. Na podany adres email został wysłany link aktywacyjny. Jeśli nie dostałeś linka aktywacyjnego, zobacz, co możesz zrobić w FAQ.

Twoje konto w portalu Delet nie jest jeszcze aktywne, kliknij w link aktywacyjny w przesłanym emailu (jeśli nie otrzymałeś maila aktywacyjnego w ciągu godziny, sprawdź folder spam) lub wyślij mail aktywacyjny ponownie. W razie problemów skontaktuj się z administratorem.

Zbyt wiele razy został wpisany niepoprawny mail lub hasło.
Kolejną próbę będzie można podjąć za 5 minut.

Twoje konto zostało aktywowane!

To pole jest wymagane.

Na twój podany przy rejestracji adres email zostanie przesłany link umożlwiający zmianę hasła.

To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.

Twoje hasło zostało zmienione.

Nie udało się zmienić hasła.

[[error]]

Nowy zbiór

To pole jest wymagane.
Opis może mieć najwyżej 200 znaków.
Opis musi mieć co najmniej 2 znaki.
POL ENG

Pola oznaczone * są obowiązkowe.

[[infoContent]]