parochet

parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]

Polski Słownik Judaistyczny - wersja Beta

Szanowni Państwo!

Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.

Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.

Zachęcamy do korzystania.

 

Cukunft

Cukunft (jid., Przyszłość), właśc. Jugent(Jugnt) -Bund „„Cukunft” (jid., Związek Młodzieżowy „Przyszłość”); Żydowska Młodzież Robotnicza „Przyszłość” – organizacja młodzieżowa związana z Bundem, działająca w Polsce na szerszą skalę od 1919. Pierwsze grupy młodzieży, określające się jako „Mały Bund” zaczęły powstawać na początku XX w. na Białorusi, we Włocławku i w Lublinie (jako „Pomoc Bundu”). C. ukształtował się ideologicznie i organizacyjnie w 1916. Prowadził szeroką działalność kulturalno-oświatową [więcej...]

kibuc

kibuc (hebr., zebranie, zgromadzenie) – określenie używane w kilku znaczeniach, które wiążą się z działaniem kolektywnym; 1. osiedle w Palestynie bądź w Izraelu, stanowiące społeczność kolektywnie dzielącą własność środków produkcji oraz odpowiedzialność za zaspakajanie potrzeb wspólnoty i jej członków wraz z rodzinami; początkowo było wyłącznie farmą rolniczą, później coraz częściej łączyło produkcję rolną i przemysłową. Pojęcie k. jest używane zamiennie z terminem kwuca (l.mn. kwucot, hebr., grupa, [więcej...]

haskala

haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]

Emanuel Ringelblum

pseud. Menachem (1900 Buczacz – 1944 Warszawa) – historyk, organizator Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego [Czytaj Dalej...]

Rosz ha-Szana

Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie główna synagoga postępowa (reformowana) w Warszawie. Jej geneza sięga 1806, gdy grupa zwolenników haskali, związanych od końca XVIII w. z synagogą Izaaka Flataua przy ul. Daniłowiczowskiej (zw. „niemiecką”), postanowiła ją utrzymać po śmierci założyciela. W 1843-1849 został wzniesiony, a potem rozszerzony, jej budynek w tymże miejscu. Od 1859 wygłaszano w niej kazania w języku polskim (por. Jastrow Markus), co stanowiło zamknięcie procesu polonizacji ugrupownia tzw. postępowców w Warszawie. W [więcej...]

[[tag]]
[[ searchIndexLetter ]]
szukasz
[[searchWord]]
[[parentCategories[0].categoryname]]
[[childCat.categoryname]]
[[childCat2.categoryname]]
Typ dokumentu:
[[docTypeName]]

haseł: [[resultNumer]]
haseł: BRAK
[[article.mainPhoto.description]]
Hasło:

[[article.title]]


WAŻNE DATY:
spis treści:
  1. [[paragraph.paragrTitle]]
  2. Przypisy
  3. Powiązane treści
  4. Bibliografia

tagi:
[[tag.value]],
[[category.categoryname]]
[ [[result.title.charAt(0).toUpperCase()]] ]
[[result.title]] [więcej...]
nie znaleziono wyników
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od [[char]] lub
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od cyfr
nie znaleziono wyników dla zapytania: "[[searchWord]]"
nie znaleziono wyników dla wybranego zestawu tagów
nie znaleziono wyników dla wybranych kategorii
i typu hasła [[docTypeName]]
[[article.title]]
[[article.shortVersion]]

[[$index + 1]]. [[paragraph.paragrTitle]]
[zwiń] [rozwiń]
[[photodescription]]
Przypisy
[zwiń] [rozwiń]
Powiązane treści
[zwiń] [rozwiń]
Bibliografia
[zwiń] [rozwiń]
Autor: [[article.author]]

Salomon

Salomon

(hebr. Szlomo [ha-Melech = król] = doskonały, szczęśliwy;od szalom = pokój lub od szalem = doskonały, pełny; jid. Szlojme-Hamejłech) (X w. p.n.e.) – według tradycji biblijnej, czwarty syn króla DawidaBatszeby; król Izraela, który panował przez ok. 40 lat (ok. 965-928 p.n.e.). Wychowywał się pod opieką proroka Natana, który nazywał go Jedidiaszem (hebr., umiłowany przez Pana). Mimo że Adoniasz, starszy przyrodni brat S., powinien był objąć sukcesję po Dawidzie, to jednak na życzenie Dawida kapłan Cadok właśnie młodszemu, S., udzielił namaszczeń królewskich (1 Krl 1,32-37). Z powodu zuchwałego żądania Adoniasza, by po śmieci ojca oddać mu Abiszag, nałożnicę Dawida, co oznaczało wznowienie jego roszczeń do tronu, oraz w związku z podejrzeniami o sprzyjanie buntowi przeciwko królowi S. rozkazał brata zabić. Kazał też zgładzić dowódcę wojsk, Joaba, i wygnać kapłana, Abiatara. Czasy panowania S., według tradycji żydowskiej, uważane są za okres świetności i potęgi Izraela. Dzięki umiejętnym zabiegom dyplomatycznym (kojarzeniu małżeństw swoich córek oraz własnemu małżeństwu z córką faraona egip.), a także umiejętnie prowadzonej polityce zagranicznej, S. utrzymywał pokojowe stosunki z sąsiadami; rozwijał handel; przyjaźnił się też z Hiramem, królem Tyru. Kraj swój podzielił na 12 okręgów (poza Judą), stawiając na ich czele zarządców, którzy mieli dbać o zaopatrzenie dworu królewskiego i taborów wojennych, dostarczając potrzebne produkty przez jeden miesiąc w roku, a także paszę dla koni; na ludność nałożono też inne podatki. Dziełami S. były: Pierwsza Świątynia Jerozolimska, budowana przez siedem lat, kompleks budowli pałacu królewskiego, zbrojownia i skarbiec, zwany „Domem Lasu Libanu”, sala posiedzeń sądu i uroczystych ceremonii, pałac dla córki faraona (żony S.). Król ten także ufortyfikował Jerozolimę, wzmocnił jej mury, odbudował ze zniszczeń miasto Gezer, zbudował kilka pustynnych warowni oraz „miasta-spichrze”, zorganizował liczną armię, wyposażając ją w rydwany, zbudował flotę morską. Za jego czasów został wprowadzony do powszechnego użytku pług z żelaznym lemieszem, co wpłynęło na wzrost wydajności upraw. Wraz z wzrostem dobrobytu rozkwitła kultura; powstawała literatura historyczna (historia Dawida i jego rodziny została opisana w: 2 Sm 10,1-19; por. 1 Krl 19,1-19), dokonano też wówczas wyboru i połączono w całość starsze utwory, dotyczące początków Izraela; rozkwitła muzyka; rozwijała się literatura mądrościowa. Jednak wszystko to odbywało się wielkim kosztem ludu, którego liczba od czasów Saula podwoiła się; wielkie podatki, do których płacenia zobowiązani byli mieszkańcy Izraela, oraz obowiązkowe prace, do jakich byli powoływani, wywoływały coraz większe niezadowolenie; z czasem doprowadziło ono do wybuchu buntu. Po jego zdławieniu Jeroboam, jeden z uczestników rebelii, któremu zgodnie z tradycją biblijną prorok Achiasz Szilonita przepowiedział rządy nad dziesięcioma plemionami izraelskimi (por. Dwanaście Plemion Izraelskich; Izrael), schronił się w Egipcie. Królewska słabość do kobiet miała się stać przyczyną nieszczęść Izraela (S. miał 700 żon i 300 konkubin); na domiar, kobiety pochodzące spośród obcych narodów, pojęte przez S. za żony, z czasem zaczęły rozwijać własne kulty i sprawiły, że z wiekiem także S. zaczął się ku nim skłaniać, czym ściągnął na siebie i lud Izraela Boży gniew. Bóg postanowił pozostawić Roboamowi, synowi S., panowanie tylko nad Judą i Beniaminem, zaś pozostałe dziesięć plemion izraelskich oddać w ręce dawniejszego sługi S., a potem buntownika, Jeroboama. W tradycji żydowskiej postać S. otoczona jest wielkim szacunkiem; w Biblii orazw innych źródłach, wielokrotnie opisywano jego niezwykłą, pochodzącą z błogosławieństwa Bożego mądrość, którą przewyższał wszystkich mędrców swojej epoki. S. słynął też z aforyzmów (Przysłów Księga), których miał ułożyć 3 tys., i z poezji (1005 utworów poetyckich; 1 Krl 5,12). Uczeni przypisywali mu później także autorstwo Pieśni nad pieśniami (która miała powstać w czasach młodości S.), Księgi Przysłów (napisanej w wieku dojrzałym) i Księgi Koheleta (mającej pochodzić z okr. późnej starości), a także Testamentu Salomona. W midraszach zawarta jest informacja, że S. był jednym z autorów Psalmów (także Psalmów apokryficznych, znanych jedynie z przekładów na język syr. i grec.) oraz, że znał język zwierząt i ptaków. Za czasów S. nastąpił kres niezależności plemion izraelskich; odtąd ich członkowie znajdowali się w organizacyjnych ramach okręgów rządowych, byli zobowiązani do płacenia podatków, podlegali poborowi wojskowych oraz zaciągowi do rozmaitych prac; system plemienny został złamany, m.in. poprzez rozwój kultury miejskiej, handlu; zaczęła też upadać demokracja plemienna; wzajemne więzy plemion izraelskich istniały już odtąd tylko jako tradycja religijna. O panowaniu S. opowiadają księgi biblijne (1 Krl 2,12-46; 3-11; oraz 2 Krn 1-9).

Polski Słownik Judaistyczny

Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.  

PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.  

Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego. 

Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.  

Przypomnij

[[error]]

To pole jest wymagane.
Nazwa użytkownika musi mieć najwyżej 30 znaków.
Nazwa użytkownika musi mieć co najmniej 2 znaki.
[[error]]
To pole jest wymagane.
[[error]]
To pole jest wymagane.
Adresy różnią się od siebie.
To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.
Rok urodzenia musi składać się z 4 cyfr.
Nieprawidłowy rok urodzenia
[[error]]

Pola oznaczone * są obowiązkowe. Klikając przycisk „załóż konto”, akceptujesz nasz Regulamin oraz potwierdzasz zapoznanie się z Zasadami dotyczącymi danych, w tym z Zasadami stosowania plików cookie.

Dziękujemy za założenie konta w portalu Delet. Aby w pełni korzystać z możliwości portalu, musisz aktywować konto. Na podany adres email został wysłany link aktywacyjny. Jeśli nie dostałeś linka aktywacyjnego, zobacz, co możesz zrobić w FAQ.

Twoje konto w portalu Delet nie jest jeszcze aktywne, kliknij w link aktywacyjny w przesłanym emailu (jeśli nie otrzymałeś maila aktywacyjnego w ciągu godziny, sprawdź folder spam) lub wyślij mail aktywacyjny ponownie. W razie problemów skontaktuj się z administratorem.

Zbyt wiele razy został wpisany niepoprawny mail lub hasło.
Kolejną próbę będzie można podjąć za 5 minut.

Twoje konto zostało aktywowane!

To pole jest wymagane.

Na twój podany przy rejestracji adres email zostanie przesłany link umożlwiający zmianę hasła.

To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.

Twoje hasło zostało zmienione.

Nie udało się zmienić hasła.

[[error]]

Nowy zbiór

To pole jest wymagane.
Opis może mieć najwyżej 200 znaków.
Opis musi mieć co najmniej 2 znaki.
POL ENG

Pola oznaczone * są obowiązkowe.

[[infoContent]]