parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
Zgodnie z tradycją żydowską, małżeństwo nie jest ważne, jeśli zostało zawarte z popełnieniem grzechu, który pociąga za sobą „odcięcie od ludu Izraela” (hebrajski, karet) bądź karany jest śmiercią, a więc kiedy: 1. zostało zawarte ze zbyt bliskimi krewnymi (np. z matką, siostrą, córką itp.), z siostrą żyjącej byłej żony, z byłą żoną brata (z wyjątkiem lewiratu), z zamężną kobietą (cudzołóstwo i bigamia); 2. zostało zawarte z innowiercą; 3. w innych wypadkach, które zostały wymienione w dziele Szulchan Aruch, w części Ewen ha-Ezer. M.z. jest ważne (trwa do momentu śmierci jednego z małżonków bądź do czasu rozwodu), lecz musi być rozwiązane poprzez rozwód, w wypadku, gdy zostało zawarte w sytuacji przekroczenia prawa ustanowionego przez rabinów (a nie zawartego w Torze; por.: halacha; tak(k)anot), niezależnie od tego, czy jedna bądź obie strony związku wiedziały o zaistnieniu takiej właśnie sytuacji, np.: a) jeśli kobieta utrzymuje pozamałżeńskie stosunki seksualne z własnej woli, staje się „zakazana” dla swego męża, a po rozwodzie nie może też poślubić swego kochanka ani żadnego innego mężczyzny; b) jeśli kobieta, będąca żoną mężczyzny pochodzącego z rodu kapłańskiego (kohen), padła ofiarą gwałtu, staje się „zakazaną” dla swego męża; w podobnej sytuacji, jeśli mąż legitymujący się innym niż kapłańskie pochodzeniem, rozwiedzie się z żoną, to może ją ponownie poślubić wówczas, gdy w międzyczasie była żoną kogoś innego; c) jeśli kobieta rozwiodła się z drugim mężem lub ten zmarł, nie może ona poślubić swego pierwszego oblubieńca; d) jeśli mężczyzna pochodzi z rodu kapłańskiego, nie może poślubić kobiety rozwiedzionej; e) jeśli ktoś zaliczany jest ze względu na swe pochodzenie do kategorii mamzer (por. bastard), nie wolno wchodzić z nim w związki małżeńskie; f) jeśli nie upłynęło 90 dni od chwili rozwodu lub owdowienia kobiety, nie wolno wchodzić z nią w związek małżeński. (Por. też: aguna; chalica; Jewamot; mi'un; monogamia)
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.