parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
zw. Aszkenazim bądź Salomonem z Chełma (1717 Zamość – 1781 Saloniki) – rabin, uczony, protagonista haskali. Pod wpływem grupy postępowych talmudystów, przebywających w jego rodzinnym mieście, zainteresował się naukami świeckimi. Już w młodym wieku został rabinem w Chełmie i – jako delegat – brał udział w obradach Sejmu Żydów Korony. W 1767 został rabinem w Zamościu; a w 1771 – we Lwowie. W 1777 zrezygnował z funkcji rabinackich i udał się w drogę do Palestyny; nie dotarł tam jednak. W 1751 opublikował Mirkewet ha-Miszna – komentarz do dzieła Majmonidesa Jad ha-chazaka, a wraz z nim wstęp, w którym głosił pochwałę nauk świeckich oraz ich użyteczności dla interpretacji Biblii i Talmudu, a także traktat Berechot be-cheszwan o arytmetyce i geometrii w Talmudzie. Nad wydaniem dwóch dalszych części tego dzieła pracował pod koniec życia w Salonikach (obie ukazały się w 1782). Ponadto opublikował: Szulchan ace(j) szit(t)im (cz. 1 1762; cz. 2 1775) – dzieło dotyczące przepisów halach., związanych z obchodzeniem szabatu i świąt; Szaare(j) neima (1766) – pracę o akcentach i intonacji w księgach Psalmów, Przypowieści Salomona i Hioba; zbiór responsów i nowel talmudycznych Lew Szlomo (b.r.w.); a po jego śmierci ukazał się traktat o prawie małżeńskim Chacham lew (1827). W rękopisach pozostały prace: Chug ha-Arec – poświęcona geografii biblijnej, oraz Asara szulchanot (t. 1-10) – kodyfikacja prawa talmudycznego, z której został opublikowany jedynie fragment, wspomniany już Szulchan acej szitim).
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.