Izrael Zelcer
Życiorys
Działacz Gordonii,
jeden z przywódców organizacji w okresie przedwojennym. W 1940 r. przebywał w
Lublinie, stamtąd przyjechał do Warszawy, zamieszkał na ul. Dzielnej, a potem na Nalewki 23 z żoną Chaną (Cukierman 2020, 60; ARG, t. 34, 314). Odbudowywał struktury ruchu w pierwszym okresie
okupacji (ARG, t. 19, XXXV). W późniejszym
okresie funkcje przywódcze w Gordonii przejął Eliezer Geller (Cukierman 2020, 60).
Okoliczności śmierci
Israel Zelcer w trakcie wielkiej akcji, w sierpniu
1942 r., wyjechał z grupą Droru do
lasów k. Hrubieszowa, w okolice Werbkowic.
Był załamany po tym jak jego żona, Chana, została deportowana do Treblinki i
był gotów podjąć się niebezpiecznego zadania (Gutman 1993, 336–337). Abraham Lewin zapamiętał spotkanie z
Zelcerem tuż przed jego wyjazdem: „Przypominam sobie, że udając się w pierwsze
dni sierpnia przez Pawią do pracy w fabryce OBW, spotkałem go, niósł parę długich butów pod pachą. Powiedział
mi, że opuszcza Warszawę” (ARG, t. 23, 151). Zelcer i cała grupa zostali
złapani przez Niemców, którzy odkryli, że mają fałszywe dokumenty (Gutman 1993, 336). W śledztwie Zelcer podał nazwisko Josefa Kapłana (który faktycznie wyrabiał dla członków podziemia
fałszywe dokumenty na blankietach OBW),
pozostałe osoby z grupy (z wyjątkiem Mońka Stengela, który zdołał wrócić do Warszawy) zostały zamordowane (Gutman 1998, 210–211; Gutman 1993, 334; Lubetkin 1999, 74). Tak o aresztowaniu
Kapłana opowiadał Israel Gutman:
„[Kapłan]
pracował w biurze OBW, przygotowywał dowody, zaświadczenia. Okazuje się, że ten
Josef Kapłan przygotował papiery dla grupy ludzi z Droru, którzy wyjechali do
Hrubieszowa i mieli tam udać się do lasu. Tam ich złapali i te papiery wydały
się jakoś podejrzane. Jeden z członków Droru, Zelcer się nazywał (był starszy,
nie należał do tej grupy, został dołączony), wydał go. Przyjechało auto
niemieckie do Warszawy, przyszli po Kapłana – początkowo to się wydawało
naturalne, bo on był niby takim urzędnikiem w biurze OBW. Wzięli go do tego
auta, w środku był Zelcer. Wzięli ich na Pawiak”.
Podobną relację
na ten temat słyszała Chajka Klinger, przywódczyni szomrów w Będzinie (Ronen,
2021, 387-388). Kapłan i Zelcer zostali zastrzeleni – wiadomość przekazał współpracujący
z Haszomer Hacair policjant, Arie Grzybowski. Gdy Szmuel Bresław
szedł zawiadomić o tym fakcie Cywię Lubetkin i Icchaka Cukiermana,
został zatrzymany przez Niemców. Odkryto przy nim nóż, został rozstrzelany.
Po paru dniach pobytu na Pawiaku wyprowadzono
Zelcera i Kapłana, zostali zastrzeleni w bramie (Gutman 1993, 339).
