parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
zw. – od tytułu swego dzieła – SZELOH (SZELAH), albo (Ha-SZELOH (Ha-SZELAH) ha-Kadosz (hebr., Święty SZELAH) (ok. 1565 [1570] Praga lub Polska – 1630 Tyberiada) – talmudysta i kabalista; syn Abrahama ben Sabataja Hurwica. Wychowywał się i kształcił się pod kierunkiem ojca w Krakowie. Ożenek z posażną panną zapewnił mu niezależność materialną do końca życia. W 1590 był posłem na Sejm Żydów Polskich w Lublinie. Od 1600 sprawował urząd rabina kolejno: w Dubnie, Ostrogu i Frankfurcie n. Menem (jego syn wspomina o pełnieniu przezeń funkcji rabina i rosz jesziwy także w Krakowie i Poznaniu). W 1615 H. został drugim, a w 1619 pierwszym rabinem w Pradze. W 1621 udał się do Safed w Palestynie. Zajmował się kabałą (por. kabała luriańska). Był przeciwnikiem pilpulu i zwolennikiem reformy nauczania. Główne dzieło H. pt. Szne(j) Luchot ha-Brit (hebr., Dwie Tablice Przymierza, znane pod akr. SZELOH, wydane pośmiertnie przez jego syna w 1621) stanowi kompendium żydowskiego prawa religijnego, a także nauczania religii i obyczajów. Miało ono bardzo wiele wydań, gdyż stało się bardzo popularną lekturą pobożnych Żydów, poszukujących w tym dziele pociechy i pouczeń. Wywarło też spory wpływ na rozwój chasydyzmu polskiego. Drugim ważnym dziełem H. było Szaare(j) ha-szam(m)ajim (hebr., Bramy niebios, wydane pośmiertnie przez jego prawnuka w 1717), poświęcone dostosowaniu sid(d)uru do zwyczajów panujących wśród Żydów polskich i litewskich (por. minhag). I choć jego popularność i liczba wydań była mniejsza niż wcześniej wymienionego, to jednak miało ono także istotny wpływ na wszystkie późniejsze edycje modlitewników. Poza tym, H. był autorem kilku komentarzy do dzieł swego ojca, oraz poezji religijnej. Jego dzieło rozwijał N.N. ben Sz. Spira.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.