parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(1885 Radom – 1950) – pisarz, publicysta, krytyk literacki i pedagog. Ukończył gimnazjum w Kielcach. Studiował filozofię i polonistykę na UJ. Później był nauczycielem gimnazjalnym języków polskiego i jidysz. W 1920 służył w WP. Pełnił wiele ważnych funkcji społecznych; był m.in.: członkiem Zarządu Gminy Żydowskiej w Warszawie; wiceprzewodniczącym Związku Literatów i Dziennikarzy Żydowskich w Polsce; sekretarzem Żydowskiej Sekcji PEN-Clubu; członkiem zarządów Kultur-Ligi, Towarzystwa Przyjaciół JIWO w Warszawie, Centralnej Rady Centralnego Związku Rzemieślników Żydów Rzeczpospolitej Polskiej. Od połowy lat 30. związany był z Bundem. Współpracował z prasą jidysz i polsko-żydowską, w tym m.in. z: „Naszym Przeglądem”; „Fołks-Cajtung”; „Der Moment”; „Literarisze Bleter”. Sam był wydawcą i redaktorem nieregularnie wydawanego w Warszawie pisma „Nasza Obrona. Pismo poświęcone antyhitlerowskiej akcji gospodarczej – Unzer Abwehr. Cajtszrift gewidmet der antihitleristiszer wirtszaftlicher akcje” (15 XI 1933 – listopad 1934). W młodości pisał jednoaktówki, grane przez zespoły amatorskie w Kielcach. Przed wojną opublikował: Grund sztrichtn fun der jidiszer filosofie (jid., Zasadnicze kierunki filozofii żydowskiej, 1937). Podczas II wojny światowej przebywał w Związku Radzieckim; w Moskwie został aresztowany i zesłany wraz z żoną. Był członkiem Komitetu Organizacyjnego Żydów Polskich. Repatriował się w 1946; współpracował z czasopismem „Jidisze Szriftn”; wkrótce opuścił Polskę. Po krótkim pobycie w Paryżu osiedlił się na stałe w Stanach Zjednoczonych (1948). Po wojnie napisał m.in. książki: Ał nahorot Pojłn (jid., Nad rzekami Polski), poświęconą problematyce Zagłady; Do un dort (jid., Tu i tam, 1950), studium o F. Bimce, i – wydane pośmiertnie – Jidisz łuszn un jidisze egzistenc (jid., Żydowskie oszołomienie i żydowska egzystencja, 1954).
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.