parochet

parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]

Polski Słownik Judaistyczny - wersja Beta

Szanowni Państwo!

Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.

Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.

Zachęcamy do korzystania.

 

Cukunft

Cukunft (jid., Przyszłość), właśc. Jugent(Jugnt) -Bund „„Cukunft” (jid., Związek Młodzieżowy „Przyszłość”); Żydowska Młodzież Robotnicza „Przyszłość” – organizacja młodzieżowa związana z Bundem, działająca w Polsce na szerszą skalę od 1919. Pierwsze grupy młodzieży, określające się jako „Mały Bund” zaczęły powstawać na początku XX w. na Białorusi, we Włocławku i w Lublinie (jako „Pomoc Bundu”). C. ukształtował się ideologicznie i organizacyjnie w 1916. Prowadził szeroką działalność kulturalno-oświatową [więcej...]

kibuc

kibuc (hebr., zebranie, zgromadzenie) – określenie używane w kilku znaczeniach, które wiążą się z działaniem kolektywnym; 1. osiedle w Palestynie bądź w Izraelu, stanowiące społeczność kolektywnie dzielącą własność środków produkcji oraz odpowiedzialność za zaspakajanie potrzeb wspólnoty i jej członków wraz z rodzinami; początkowo było wyłącznie farmą rolniczą, później coraz częściej łączyło produkcję rolną i przemysłową. Pojęcie k. jest używane zamiennie z terminem kwuca (l.mn. kwucot, hebr., grupa, [więcej...]

haskala

haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]

Emanuel Ringelblum

pseud. Menachem (1900 Buczacz – 1944 Warszawa) – historyk, organizator Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego [Czytaj Dalej...]

Rosz ha-Szana

Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie

Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie główna synagoga postępowa (reformowana) w Warszawie. Jej geneza sięga 1806, gdy grupa zwolenników haskali, związanych od końca XVIII w. z synagogą Izaaka Flataua przy ul. Daniłowiczowskiej (zw. „niemiecką”), postanowiła ją utrzymać po śmierci założyciela. W 1843-1849 został wzniesiony, a potem rozszerzony, jej budynek w tymże miejscu. Od 1859 wygłaszano w niej kazania w języku polskim (por. Jastrow Markus), co stanowiło zamknięcie procesu polonizacji ugrupownia tzw. postępowców w Warszawie. W [więcej...]

[[tag]]
[[ searchIndexLetter ]]
szukasz
[[searchWord]]
[[parentCategories[0].categoryname]]
[[childCat.categoryname]]
[[childCat2.categoryname]]
Typ dokumentu:
[[docTypeName]]

haseł: [[resultNumer]]
haseł: BRAK
[[article.mainPhoto.description]]
Hasło:

[[article.title]]


WAŻNE DATY:
spis treści:
  1. [[paragraph.paragrTitle]]
  2. Przypisy
  3. Powiązane treści
  4. Bibliografia

tagi:
[[tag.value]],
[[category.categoryname]]
[ [[result.title.charAt(0).toUpperCase()]] ]
[[result.title]] [więcej...]
nie znaleziono wyników
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od [[char]] lub
nie znaleziono wyników dla zaczynających się od cyfr
nie znaleziono wyników dla zapytania: "[[searchWord]]"
nie znaleziono wyników dla wybranego zestawu tagów
nie znaleziono wyników dla wybranych kategorii
i typu hasła [[docTypeName]]
[[article.title]]
[[article.shortVersion]]

[[$index + 1]]. [[paragraph.paragrTitle]]
[zwiń] [rozwiń]
[[photodescription]]
Przypisy
[zwiń] [rozwiń]
Powiązane treści
[zwiń] [rozwiń]
Bibliografia
[zwiń] [rozwiń]
Autor: [[article.author]]

Szyk Artur

Szyk Artur

(1894 Łódź – 1951 New Canaan w stanie Connecticut, Stany Zjednoczone) – malarz, ilustrator, karykaturzysta, mistrz miniatury; jeden z twórców żydowskiej sztuki narodowej. Pochodził z zamożnej rodziny przemysłowca łódzkiego, Szlomo Sz. Początkowo uczył się w pryw. szkole rysunkowej Jakuba Kacenbogena w Łodzi (1899-1901). Potem w Szkole Handlowej Zgromadzenia Kupców m. Łodzi. Po ukończeniu w niej szóstej klasy wyjechał na studia do Paryża; studiował w Académie Julian (1910-1912). Powrócił do Łodzi w 1912 i został kierownikiem artystycznym tygodnika „Śmiech”. W 1914, jako wolny słuchacz, uczestniczył w zajęciach na ASP w Krakowie. Przed I wojną światową, dzięki finansowemu wsparciu Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Muzycznego „Hazomir”, wraz z M. Han(n)emanem i literatem A. Nisenhausem, podjął podróż na Wschód; odwiedził m.in. Konstantynopol i Palestynę. W Konstantynopolu zastał go wybuch wojny. Utracił wówczas część prac zarekwirowanych przez władze tureckie, podejrzewające Sz. o szpiegostwo. Udało mu się oddalić te podejrzenia, dzięki zapewnieniom, że jako poddany rosyjski pragnie wstąpić do wojska, i popłynąć statkiem do Odessy. W Rosji został wcielony do wojska i skierowany na front zachodni. W końcu 1914 uczestniczył w walkach o Łódź, po czym zdezerterował z wycofującego się rosyjskiego wojska i ukrył w Aleksandrowie Łódzkim. Okres wojny spędził w Łodzi. W styczniu 1916 w łódz. Grand Hotelu wystawił rysowane przez siebie karykatury (wystawa Rysunki aktualne okresu wojennego), związane z przeżyciami wojennymi, a także poświęcone innej tematyce miniatury i rysunki. Razem z J. Tuwimem współpracował z kabaretem Bi-ba-bo; wspólnie też wydali tomik satyr. Rewolucja w Niemczech (1919). Na przełomie 1918/1919 uczestniczył w wystawie Stowarzyszenia Artystów i Zwolenników Sztuk Pięknych, rysował karykatury dla czasopism („Republika”, „Ekspres Ilustrowany”, „Kurier Świąteczny”, „Mucha”). Jako ochotnik, wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej (1919-1920; awansowany do stopnia oficerskiego). W kwietniu 1921 wystawił swe prace na Wystawie Sztuki Żydowskiej, zorganizowanej przez wydawnictwo „Tel-Awiw”. W październiku 1922 wyjechał do Paryża, gdzie na początku następnego roku miał wystawę swych prac w Galerii A. Decour. We Francji pozostał przez 12 lat, po czym przeniósł się do Londynu (1937), Kanady (1940), a następnie do Stanów Zjednoczonych. Współpracował z prasą amer., tworzył karykaturę polityczną. Do Polski przyjeżdżał często, miał tu wiele wystaw, był członkiem łódzkiej loży B'nei B'rith – „Montefiore” (także we Francji należał do loży wolnomularskiej France démocratique). Zasłynął przede wszystkim jako malarz-miniaturzysta. W swych pracach często podejmował tematykę biblijną ( Judyta, Salome, Zuzanna w kąpieli, Saul i Dawid, Dawid z głową Goliata, Bar Kochba, Absalom), historyczną i literacką ( Aleksander Macedoński i arcykapłan Jaddua, Przyjęcie judaizmu przez Morawców, Atak Tatarów, Hołd mołdawski). W jego pracach pojawiają się też motywy wschodnie i baśniowe oraz kompozycje ( Młodzi Żydzi mauretańscy, Sielanka, Rex Mundi). Artysta nawiązywał do stylistycznej i technicznej tradycji średniowiecznych iluminowanych rękopisów francuskich i miniatur wschodnich (głównie perskich). Z dużym wyczuciem łączył w dekoracyjną całość tekst i ilustracje. Wykonał miniatury i ilustracje m.in. do: biblijnej Księgi Estery (wyd. Paryż, 1925); Kuszenia św. Antoniego G. Flauberta; Le Juive qui rit: Légendes anciennes et nouvelles Maurice'a E. Saillanda (Paryż 1926); Les derniers jours de Shylock Ludwiga Lewinohna (Paryż 1931, także w wersji angielskiej – wyd. Nowy Jork i Londyn); Pieśni nad pieśniami (w tłumaczeniu Z. Bromberga-Bytkowskiego); Forsztelungen (jid., Przedstawienia) M. Brodersona; Hag(g)ady szel Pesach (wyd. Londyn, 1940). Jednym z ważniejszych jego dzieł są też cykle miniatur Statut Kaliski i Hagada Lwowska. W późniejszych latach Sz. namalował także serię portretów Polaków, zasłużonych dla historii Stanów Zjednoczonych (m.in. Tadeusza Kościuszki, Kazimierza Pułaskiego). Po wojnie zajmował się głównie ilustrowaniem książek, realizował też projekty reklamowe. Zmarł na atak serca. Został pochowany w Nowym Jorku na cmentarzu Montefiori na Long Island. W 1932 we Lwowie został powołany do życia Instytut Wydawniczy Dzieł Szyka, którego zadaniem było zbieranie środków na wydawanie prac artysty, w Kaliforni istnieje The Arthur Szyk Society. Sz. w 1923 otrzymał francuskie odznaczenie „Palmy Oficerskie”, w 1930 polski Złoty Krzyż Zasługi, w 1934 amerykański order Waszyngtona.

Polski Słownik Judaistyczny

Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.  

PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.  

Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego. 

Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.  

Przypomnij

[[error]]

To pole jest wymagane.
Nazwa użytkownika musi mieć najwyżej 30 znaków.
Nazwa użytkownika musi mieć co najmniej 2 znaki.
[[error]]
To pole jest wymagane.
[[error]]
To pole jest wymagane.
Adresy różnią się od siebie.
To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.
Rok urodzenia musi składać się z 4 cyfr.
Nieprawidłowy rok urodzenia
[[error]]

Pola oznaczone * są obowiązkowe. Klikając przycisk „załóż konto”, akceptujesz nasz Regulamin oraz potwierdzasz zapoznanie się z Zasadami dotyczącymi danych, w tym z Zasadami stosowania plików cookie.

Dziękujemy za założenie konta w portalu Delet. Aby w pełni korzystać z możliwości portalu, musisz aktywować konto. Na podany adres email został wysłany link aktywacyjny. Jeśli nie dostałeś linka aktywacyjnego, zobacz, co możesz zrobić w FAQ.

Twoje konto w portalu Delet nie jest jeszcze aktywne, kliknij w link aktywacyjny w przesłanym emailu (jeśli nie otrzymałeś maila aktywacyjnego w ciągu godziny, sprawdź folder spam) lub wyślij mail aktywacyjny ponownie. W razie problemów skontaktuj się z administratorem.

Zbyt wiele razy został wpisany niepoprawny mail lub hasło.
Kolejną próbę będzie można podjąć za 5 minut.

Twoje konto zostało aktywowane!

To pole jest wymagane.

Na twój podany przy rejestracji adres email zostanie przesłany link umożlwiający zmianę hasła.

To pole jest wymagane.
Hasło musi zawierać co najmniej 6 znaków, w tym małą literę, wielką literę oraz cyfrę.
To pole jest wymagane.
Hasła różnią się od siebie.

Twoje hasło zostało zmienione.

Nie udało się zmienić hasła.

[[error]]

Nowy zbiór

To pole jest wymagane.
Opis może mieć najwyżej 200 znaków.
Opis musi mieć co najmniej 2 znaki.
POL ENG

Pola oznaczone * są obowiązkowe.

[[infoContent]]