parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(hebr., dosł.: lud ziemi; synonim prostaka) – pierwotnie termin oznaczał ignoranta żydowskiego, zarówno w sprawach religii, jak i obyczaju (Rdz 23,13; 42,6; Wj 5,5; 2 Krl 23,35; 24,14; 25,19). W literaturze talmudycznej używany był przede wszystkim w odniesieniu do chłopów ociągających się z płaceniem dziesięciny i nie przestrzegających zasad rytualnej czystości pokarmu (por. kaszer; prawa dotyczące żywności). Regionem zdominowanym przez a.h-a. była Galilea, gdzie skłaniano się ku bardziej przystępnej formie judaizmu, która sprowadzała tę religię do prostych wierzeń, a religijni przywódcy wyróżniali się raczej charyzmą niż uczonością. Mimo wyraźnego antagonizmu między uczonymi a prostymi wieśniakami, Talmud zawiera wiele pozytywnych wzmianek o a.h-a. W okresie posttalmudycznym wyrażenie a.h-a. zaczęło oznaczać nieuka nieobeznanego z wiedzą talmudyczną i lekceważącego przepisy Prawa. Tak też nazywali siebie niektórzy przywódcy sabataistyczni dla podkreślenia, że gardzą rabiniczną uczonością, gdyż interesuje ich tylko nowa Tora zbawionego świata. Sabatajczycy nawiązywali zwykle do sentencji zawartej w księdze Zohar (70a-b): „Syn mądrości jest radością ojca, syn głupoty – utrapieniem matki”. Za matkę uważano sefirę Bina, która symbolizowała obecną Torę objawioną Mojżeszowi, zaś za ojca – sefirę Chochma, którą łączono z nową Torą zbawionego świata. Mesjasz miał więc być radością dla tych, którzy dążą do nowej Tory, i utrapieniem dla wszystkich wierzących w moc starej, gdyż nie przestrzega już jej praw. Prostakiem lub „amurycem” nazywał też siebie J. Frank, który posiadał dość gruntowną wiedzę kabalistyczną. Określenie to miało podkreślać, że z punktu widzenia halachy jest głupcem, ale za to reprezentuje innego rodzaju mądrość, niezbędną w dziele zbawienia. (Por. proste Jidn)
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.