parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(hebr.; jid. Homen Horosze = Niegodziwiec Haman) – według tradycji biblijnej, wywodzący się spośród Amalekitów syn Hammedaty, pierwszy minister (premier) na dworze króla Persów i Medów Ahaswerusa (identyfikowanego z Artakserksesem I), zmierzający do wygubienia wszystkich Żydów w państwie pers., z powodu osobistej urazy do Żyda, Mordechaja (Mardocheusza). W wyznaczonym drogą losowania dniu (tj. trzynastego adar) wszyscy Żydzi mieli – zgodnie z dekretem królewskim – zostać wymordowani. Uratowała ich pochodząca z rodu królewskiego Estera, potomkini Saula, która – wybrana na królową przez nieświadomego jej pochodzenia monarchę perskiego, wraz z Mordechajem, który już raz ocalił królowi życie – doprowadziła do pokrzyżowania tych planów. Choć dekretu królewskiego nie można już było cofnąć, to Żydzi otrzymali prawo do obrony owego dnia; zabili wiele tysięcy wrogów. Z rozkazu króla H. został powieszony, a jego synowie zamordowani. Opowieść zawarta w biblijnej Księdze Estery, odnosi się do wydarzeń, które – być może – miały miejsce w poł. V w. p.n.e. Zgodnie z tradycją żydowską, upamiętnia je święto Purim (Losów) oraz związany z nim Post Estery; opowiadają też o nich ludowe przedstawienia purimowe ( purimszpile). Historia opowiedziana w Księdze Estery stanowiła temat wielu utworów literackich, muzycznych oraz licznych przedstawień malarskich. (Zob. też: Ester Raba; hamantasze; Purim Katan; purimowy rabin; Szabat Zachor; Szuszan Purim)
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.