parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(Zgromadzenia) (hebrajski, Ohel Moed); Przybytek (hebrajski, Miszkan = Mieszkanie; obie nazwy, to jest Miszkan i Ohel Moed, używane są w Biblii Hebrajskiej zamiennie) – pierwsze przenośne sanktuarium Boga Izraelitów ( JHWH), skonstruowane przez Mojżesza po objawieniu na górze Synaj, według Bożych instrukcji (Wj 26,1-37; bezpośrednim wykonawcą był Becalel), a zgodnie z przekazem hag(g)ady – według wzorca, jaki Mojżesz ujrzał w niebie. N.S. został zbudowany dzięki darom, złożonym przez Izraelitów (Wj 25,1-8). Wykonany był z dziesięciu najpiękniejszych, najwyższej jakości brytów tkanin (zdobionych motywem cherubinów), o jednakowych wymiarach (każdy długości 28 łokci i szerokości 4 łokci), związanych (zszytych?) po pięć. Na krawędziach obu części przyszyte było po 50 wstążek i złotych kółek, ktore służyły do wiązania tkanin w całość. Od góry N.S. chroniło nakrycie, wykonane z koziej wełny (skór), powstałe z połączenia mniejszych jedenastu elementów (o jednakowych wymiarach) oraz nakrycie z barwionych na czerwono skór baranich; na wierzch narzucano nakrycie ze skór delfinów? (według tłumaczenia Biblii Tysiąclecia; hebrajskie, słowo tachasz ma niejasną etymologię, może oznaczać „delfina”, podobnie jak arabskie, tuhas, duhs, dahs, ale też „skóry owcze” – jeśli pochodzi od akad. tahszu). Jako konstrukcji nośnej N.S., użyto desek z drzewa akacjowego (każda miała wysokość 10 łokci, szerokość 1,5 łokcia), pokrytych złotem; 40 z nich było osadzone w srebrnych podstawach; łączyły je srebrne czopy. Wewnątrz N.S. stały cztery, pokryte złotem słupy z drewna akacjowego, na których na złotych kółkach rozwieszona była bogato zdobiona zasłona ( parochet; zob. też pargod), chroniąca Arkę Przymierza. Przed zasłoną – od strony północnej – stał stół chlebów pokładnych, a naprzeciwko niego – po stronie południowej – świecznik ( menora). Wejście do N.S. przysłaniała wielobarwna, bogato haftowana zasłona, rozwieszona na pięciu pokrytych złotem słupach z drewna akacjowego, które były osadzone w podstawach z brązu. N.S. rozstawiany był w centrum obozowiska Izraelitów; wokół niego rozbijali swe namioty lewici, transportujący go podczas wędrówki. Całość sanktuarium zajmowała ogrodzony, prostokątny plac o wymiarach 100 x 50 kubitów (1 kubit = około 18 cali), z wejściem przysłoniętym zasłoną – na 20 kubitów w krótszym boku. Być może, opis biblijny związany jest z rzutowaniem w koczowniczą przeszłość założeń i planu późniejszej Świątyni Jerozolimskiej, a pierwotne sanktuarium miało znacznie prostszy kształt.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.