parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(hebr., Kamień Fundamentu [Podstawy]) – termin używany przez tan(n)aitów, oznaczający „kamień, z którego wysnuty został świat” bądź „kamień węgielny [świata]”. Stosowanie tego terminu wynikało z przekonania, że stworzenie świata rozpoczęło się od znajdującego się w jego centrum kamienia. Miał on spoczywać na górze Moria, w miejscu Najświętszym ( Święte Świętych; hebr. Kodesz ha-Kodaszim) w Świątyni Jerozolimskiej. Na nim spoczywała Arka Przymierza. Arcykapłan wchodząc w dniu Jom Kipur do owego miejsca, na E.Sz. stawiał naczynie z tlącym się kadzidłem. Według wskazań Miszny, E.Sz. został przeniesiony na górę Moria w czasie budowy Świątyni, a początek dzieła stworzenia miał miejsce na górze Syjon. Później, w midraszach, pojawiły się różnego rodzaju opowieści, związane z E.Sz.; według nich, wszystkie podziemne źródła biorą swój początek właśnie pod tym kamieniem; to na nim miał spać Jakub, śniąc o drabinie łączącej niebo i ziemię, oraz o wstępujących i zstępujących po niej aniołach; na nim miała zostać wzniesiona cała Świątynia; E.Sz. miał też posiadać liczne magiczne właściwości. Według tradycji muzułm., E.Sz. znajduje się pod Meczetem Omara na Wzgórzu Świątynnym. Jednak dla Żydów sprawa ta jest daleka od jednoznaczności i – zgodnie z jedną z teorii – meczet ów wzniesiony został nad kamieniem węgielnym ołtarza całopalenia, zaś Święte Świętych znajdowało się w miejscu, leżącym na wschód od tej świątyni muzułmańskiej.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.