parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
działacz społeczny i polityczny; syn Izydora B. (zm. w 1895); wnuk Jakuba B. (1819-1855). Ukończył niższe gimnazjum w Czerniowcach, a maturę zdał we Lwowie (1894). Od 1896 był urzędnikiem pocztowym we Lwowie, Krakowie, Wiedniu, Gródku Jagiellońskim, i ponownie Lwowie. W 1919 został zwolniony z pracy za to, że zadeklarował swą narodowość jako żydowską. Później jednak został przywrócony do pracy, a w 1931 przeszedł na emeryturę. Od 1895 związany był z ruchem syjon.; członek władz Keren Kaj(j)emet le-Israel (od 1913) i Keren ha-Jesod. W 1923 został senatorem I kadencji jako zastępca zmarłego M.J. Bienenstocka. Funkcję tę pełnił do 1927; w 1928-1930 był zastępcą senatora. Potem niemal wyłącznie poświęcał się pracy charytatywnej, m.in. jako członek Żydowskiego Komitetu Ratunkowego oraz wielu organizacji opieki nad dziećmi. Uczestniczył w pracach licznych stowarzyszeń społecznych i kulturalnych. Związany z Synagogą Postępową we Lwowie, wielokrotnie był wybierany do pełnienia odpowiedzialnych funkcji; w 1937 został członkiem jej zarządu. W 1936 wybrano go do Rady, a następnie do Zarządu Żydowskiej Gminy Wyznaniowej we Lwowie. Współpracował z czasopismami żydowskimi (m.in. z „Chwilą”, „Togbłatem”, „Wiener Morgenzeitung”). Na przeł. 1939 i 1940 przebywał we Lwowie; późniejsze jego losy nie są znane.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.