parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(1894 Kułdyga [obecnie Kuldiga], Łotwa – 1969 Nowy Jork) – języko- i literaturoznawca, tłumacz, pedagog; ojciec Uriela W. Był jednym z twórców JIWO w Wilnie i jego dyrektorem naukowym (od 1925). Współpracował z czasopismami wileńskimi „Unzer Sztyme”, „Der Tog”, oraz z warszawskim „Literarisze Bleter”. W 1940 przybył do Stanów Zjednoczonych, gdzie był pierwszym profesorem języka jidysz (m.in. w City College w Nowym Jorku) oraz kierował przeniesionym tu JIWO. Redagował, wydawał (lub był współwydawcą) czasopismo: „Jidisze Filologie” (jid., Filologia Jidysz, 1924-1926); „Filologisze Szriftn” (jid., Pisma Filologiczne, 1926-1929); „JIWO Bleter” (1931-1950); „Jidisze Szprach” (jid., Mowa Żydowska); oraz szereg krytycznych wydań z zakresu filologii jidysz i folklorystyki. Współpracował z nowojorskimi czasopismami: „Jewish Daily Forward”, „Cukunft” (jid., Przyszłość). Był jednym z klasyków i pionierów jidyszystycznego kierunku w historiografii, a zwłaszcza badań poświęconych językowi jidysz, dziejom jego literatury, folklorowi, oraz studiów psychologicznych, pedagogicznych i socjologicznych. Jego głównymi pracami są: Bilder fun der jidiszer literaturgeszichte (jid., Obrazy z historii literatury jidysz, 1928); socjologiczno-psychologicznych studium młodzieży Der weg cu undzer jugnt (jid., Droga do naszej młodzieży, 1935); Geszichte fun der jidiszer szprach (jid., Historia języka żydowskiego; 5-tom. monografia ukończona w 1945, niewydana w całości); Hitler's Profesors. The Part of Scholarschip in Germany's Crimes against the Jewish People (w j. ang. – 1946; w j. jid. – 1947). Ponadto tłumaczył na język jidysz dzieła Homera, Z. Freuda i E. Tollera.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.