parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(1910 Warszawa – 1942 Treblinka) – poetka. Pochodziła ze spolonizowanej rodziny inteligenckiej. Ukończyła polonistykę na UW oraz – jako wolna słuchaczka – studiowała romanistykę. Pisała wiersze, artykuły krytyczne i – rzadziej – drobne utwory prozatorskie w języku polskim, a także zajmowała się tłumaczeniem z języka francuskiego. Opublikowała dwa tomiki poezji: Zamknięty pokój (1930) i Imiona światła (1934). Działała w Związku Literatów i była stypendystką Wydziału Sztuki Ministerstwa WRiOP (1931). Nasilanie się antysemityzmu w latach 30. skłoniło ją zarówno do sporadycznego publikowania w prasie polsko-żydowskiej, jak i do przejściowego zbliżenia do środowiska komunizującej młodzieży. W okresie II wojny światowej poetka znalazła się w getcie warszawskim, którego nie zgodziła się opuścić, chcąc pozostać z matką. Tu działała w CENTOS-ie oraz wspomagała akcję propagandową Żydowskiej Samopomocy Społecznej. Współpracowała także z Archiwum Ringelbluma (ARG). Opracowywała monografie rodzin przesiedleńczych. Za jedną z nich otrzymała nagrodę na konkursie, rozpisanym przez Oneg Szabat. Poza tym dużo pisała, jednak tylko część jej utworów trafiła do ARG. Występowała na imprezach kulturalnych w getcie, a sporą popularność zdobył jej wiersz Mały szmugler (por. szmugiel). W lecie 1942, chcąc ocalić matkę, poszła na Umschlagplatz. Została wywieziona do Treblinki, gdzie zginęła.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.