parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(1879 Lwów – 1942) – nauczycielka, autorka książek, działaczka społeczna; córka Maurycego Lazarusa, dyrektora Galicyjskiego Akcyjnego Banku Hipotecznego we Lwowie; szwagierka H. Diamanda. Po ukończeniu pensji we Lwowie uczyła się w Paryżu i Berlinie. Pracę zawodową rozpoczęła w Warszawie w 1905; wykładała na kursie ochroniarskim, współpracowała przy zakładaniu świetlic dla dzieci z robotniczych dzielnic miasta. Należała do PPSD. Związała się z kręgiem osób skupionych wokół J. Korczaka i Falskich. Ze względu na swe pochodzenie i działalność, nie mogła znaleźć pracy w szkolnictwie. Przeniosła się do Tarnowa, gdzie jako prywatna nauczycielka pracowała w szkole Fundacji barona Maurycego Hirscha. Podczas I wojny światowej, we Lwowie, prowadziła ochronkę dla sierot po legionistach (por. Legiony Polskie). W 1918-1925 pracowała w zakładzie dla sierot żydowskich w Warszawie, a potem w żydowskim internacie we Lwowie. Później uczyła w lwowskich szkołach powszechnych i średnich; działała w Czerwonym Harcerstwie. We wrześniu 1939 była czynna w punkcie opieki dla nauczycieli-uchodźców; następnie pracowała w niemieckim Städtische Werkstädtte. W sierpniu 1942, we Lwowie, została aresztowana przez Niemców i dalszy jej los jest nieznany. L. napisała około 20 książek dla dzieci, w których bohaterami często były dzieci ze środowisk robotniczych; między innymi Moja gromadka (1910); Maciejówka (1931); Józefów (1931); Na stogu siana (1932); Znajomi (1933).
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.