parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(jid. broder-zinger) – określenie używane od połowy lat 50. XIX w. w odniesieniu do wędrownych trup śpiewaków ludowych, występujących po karczmach, początkowo w Galicji, na Bukowinie i na Zakarpaciu, a później w wielu miastach w kraju. Pierwszą taką grupę zorganizował D.B. Margulies z Podkamienia k. Brodów; inną, równie znaną – B.Z. Ehrenkranz ze Zbaraża, rozpoczynający karierę śpiewaczą od pisania pieśni. Z czasem śpiewacy ci utworzyli Żydowsko-Niemiecki Teatr Artystyczno-Śpiewaczy, którego impresariem został Chaim Bendł. Występowali we Lwowie, w karczmie Bombacha; śpiewali pieśni lud., chasydzkie, tańczyli, wystawiali jednoaktówki w języku jidysz, których autorów nie znamy (niektóre przypisuje się I. Grodnerowi). Autorem wielu nowych pieśni był Alik Cunajer, inne pisali Zbarażer i – uznany później za twórcę teatru żydowskiego – A. Goldfaden. Wśród odtwórców ról wyróżniali się Chune Sztrudler i Jona Rejzman. Przedstawienia cieszyły się wielką wśród Żydów popularnością. B.ś. wędrowali ze swymi przedstawieniami po kraju; w 1866-1868 występowali w Warszawie w teatrze letnim na Nalewkach. W przedstawieniach brali udział gościnnie występujący artyści z Wiednia i Żytomierza. Współcześnie b.ś. uważni są za inicjatorów odrodzenia starożydowskiej sztuki śpiewaczej. Ich występy, będące pierwszą formą przedstawień teatralnych (prócz okazjonalnie wystawianych purimszpilów), z którymi zawodowo związani byli śpiewający odtwórcy ról, uznawane są za prapoczątki współczesnego teatru żydowskiego.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.