parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(1876 Opoczno – 1931 Warszawa) – wydawca, księgarz. Ze względów polityznych nie został przyjęty na studia w Warszawie; ukończył Akademię Handlową w Antwerpii. Już za granicą współdziałał z PPS. Po powrocie pracował w banku H. Wawelberga. Za działalność polityczną był więziony i zesłany (1899-1900). W 1903 został współwłaścicielem, a w 1912 właścicielem księgarni nakładowej G. Centnerszwera; później (od 1915) – Towarzystwa Wydawniczego w Warszawie Sp. Akc.; od 1905 prowadził własne Wydawnictwo Jakuba Mortkowicza. Nadal nie stronił od polityki, miedzy innymi współorganizował Towarzystwo Wydawnictw Ludowych (1906), publikujące broszury socjalistyczne, w efekcie czego czasowo musiał opuścić kraj (1908). M. był niesłychanie czynnym edytorem; w 1903-1931 opublikował przeszło 700 pozycji. Przyjaźnił się z wieloma pisarzami, miedzy innymi ze Stefanem Żeromskim (od 1913 był jego wyłącznym wydawcą), Marią Dąbrowską, J. Korczakiem, Marią Kuncewiczową, Wacławem Berentem oraz ze skamandrytami, publikującymi w znanej serii, Pod Znakiem Poetów. Powszechnym uznaniem cieszyły się także serie wydawnicze: Biblioteka Beletrystyczna, Biblioteka Humoru (pod redakcją J. Tuwima), Dobre Książki dla Młodzieży, Książnica Wielkich Pisarzy Cudzoziemskich, Książnica Wielkich Pisarzy Polskich. M. był też znanym wydawcą książek o sztuce, w tym serii Arcydzieła Malarstwa Klasycznego, Arcydzieła Malarstwa Współczesnego oraz pomnikowych Dziejów sztuki w Polsce (t. 1-8, 1928-1932). Był bardzo czynny w organizowaniu polskiego życia księgarskiego i wydawniczego, oraz zasłużył się dla propagandy polskiej książki na świecie. Po śmierci M. wydawnictwo prowadziła jego żona, Janina z Horowitzów M. (1875-1960), tłumaczka i pisarka. Natychmiast po kapitulacji Warszawy w 1939, na mocy fikcyjnej transakcji, przejęła je Anna Żeromska, pod pozorem zabezpieczenia honorariów ojca, co zapobiegło zniszczeniu przedsiębiorstwa przez Niemców. Po wojnie, do 1950, Janina M. nadal prowadziła wydawnictwo pod firmą męża w Krakowie.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.