parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(1881 Warszawa – 1947 Izrael) – lekarz, polityk, syjonista; prawnuk Chaima D.; brat Noacha D. Ukończył V Gimnazjum Filologiczne w Warszawie (1899). Tam też podjął studia (na Wydziale Przyrodniczym UW), które kontynuował w Berlinie, wybierając medycynę, i Würzburgu (doktorat uzyskał w 1906). Dyplom lekarza wojsk. otrzymał w Petersburskiej Akademii Wojskowo-Lekarskiej (1907). W tym samym roku podjął pracę w warsz. szpitalu żydowskim na Czystem. W 1908 założył Żydowskie Towarzystwo Przeciwgruźlicze „Brijus”, któremu przewodniczył do 1932. Piastował też funkcję prez. Żydowskiej Ligi Przeciwgruźliczej „Atil”. Wraz ze Stefanem Mendelsonem był współzałożycielem „Przeglądu Codziennego” (1913), pierwszego żydowskiego dziennika wydawanego w języku polskim, a później „Naszego Kuriera”, „Dziennika Nowego” i „Naszego Słowa”. Od 1919 pracował jako lekarz w wojsku polskim (do rezerwy, jako inwalida, przeszedł w 1921). W latach 20. zasiadał w Radzie m.st. Warszawy. W latach 1928-1930 piastował godność senatora RP; był wiceprezesem Koła Żydowskiego; członkiem komisji gospodarstwa społecznego. W 1932 wyjechał do Palestyny, gdzie pracował jako inspektor służby medycznej Imigracyjnego Departamentu Agencji Żydowskiej.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.