parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(1864 Gustek k. Tomaszowa Mazowieckiego – 1932 Rabka) – lekarz, pionier ftyzjatrii polskiej, społecznik. Pochodził ze zasymilowanej rodziny. Jego ojciec był urzędnikiem kolejowym, a w młodości – sekretarzem Józefa Ignacego Kraszewskiego. Studia med. odbył w Warszawie (1883-1889), staże – w Warszawie, Wiedniu, Monachium i Jenie. Praktykę lekarską rozpoczął w 1891 w Tomaszowie Mazowieckim. W 1894 przeniósł się do Łodzi, gdzie początkowo pracował jako lekarz fabryczny w Towarzystwie Akcyjnym Sz. Rosenblatta. W 1897 w Szpitalu Starozakonnych zorganizował pierwszy w Królestwie Polskim oddział ftyzjatryczny, który stał się „szkołą kliniczną”, i objął w nim kierownictwo. W szpitalu tym pełnił funkcje ordynatora oddziału chorób wewnętrznych (od 1908) i naczelnego lekarza (od 1930). Całe życie poświęcił zwalczaniu gruźlicy i zagadnieniom higieny społecznej. Pełnił wiele funkcji społecznych; był m.in.: założycielem i prezesem Oddziału Łódzkiego Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego (1902); wiceprez. Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego (1906-1916; od 1916 – jego prez.); inicjatorem i redaktorem kilku czasopism medycznych; współtwórcą i prezesem Ligi Przeciwgruźliczej (wspieranej m.in. przez Gminę Żydowską w Łodzi i Łódzkie Żydowskie Towarzystwo Dobroczynności). Już w czasach studenckich S. związał się z polskim ruchem niepodległościowym; na pocz. XX w. pozostawał pod nadzorem carskiej ochrany, a w 1906 został aresztowany. W okresie I wojny światowej był m.in. radnym miasta Łodzi oraz współzałożycielem prolegionowej Ligi Państwowości Polskiej. Po wojnie został m.in. powołany na członka Najwyższej Rady Zdrowia RP i wiceprezesem Państwowego Komitetu Walki z Gruźlicą. S. jest autorem 134 prac o zwalczaniu gruźlicy. W 1928 został profesorem higieny społ. Wolnej Wszechnicy Polskiej. Był członkiem wielu towarzystw naukowych w kraju i za granicą, w tym członkiem-korespondentem PAU. Został pochowany na cmentarzu żydowskim w Łodzi.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.