parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(1896 Lublin – 1971 Nowy Jork) – poeta, pisarz tworzący w języku jidysz. Pochodził z uzdolnionej muzycznie rodziny. W 1914 wyjechał do Nowego Jorku, gdzie osiadł na stałe. Do Lublina powrócił tylko raz, w 1938, by pożegnać się z umierającą matką. Studiował prawo; współpracował z nowojorskimi czasopismami, wydawanymi w języku jidisz („Morgn Żurnał” = Gazeta Poranna, „Jidiszer Kemfer” = Żydowski Bojownik). W 1920 założył grupę poetycką „In Zich” (jid., W sobie), skłaniającą się ku introspekcji. W swej twórczości podejmował eksperymenty słowne, gramatyczne i stylistyczne, fascynował się surrealizmem. Publikował w Nowym Jorku i w Warszawie. Język jidisz, stanowiący dlań początkowo jedynie tworzywo artystyczne, z biegiem lat stał się symbolem utraconego świata Żydów aszkenazyjskich. Odległa przeszłość dzieciństwa odżyła w jego twórczości na nowo, nabierając nowych barw; Polska stanowiła dlań wspomnienie owego minionego świata, bliskiego, drogiego, a zarazem odległego i nieuchronnie odchodzącego w niepamięć. Z polską przeszłością i procesem odchodzenia Żydów od dawnej tradycji kulturowej związane były niektóre jego utwory, m.in.: zbiór poetycki Jidisz tajczn (Żydowskie treści, 1937); powieści autobiograficzne Wen Jasz Iz geforn (Kiedy Jaś wyjechał, 1935) i Wen Jasz Iz gekumn (Kiedy Jaś powrócił, 1940); A Jid fun Lublin (Pewien Żyd z Lublina, 1966).
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.