parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
(1898 Warszawa – 1944 tamże) – malarz, grafik, scenograf, muzeolog, pisarz; członek artystycznej „Grupy Pięciu”. Po ukończeniu gimnazjum realnego w Warszawie studiował na Wydziale Sztuk Pięknych USB u Ferdynanda Ruszczyca (studia ukończył w 1926). Był członkiem POW; w 1918-1920, jako ochotnik, służył w szeregach WP. Jako artysta, debiutował na wystawie żydowskiej w Warszawie w 1922. Potem uczestniczył w kolejnych wystawach, organizowanych przez ŻTKSP (w tym indywidualne wystawy w 1928, 1939), IPS, Związek Zawodowy Polskich Artystów Plastyków (wystawa indywidualna, 1937). Współpracował z licznymi czasop. („Sztuki Piękne”, „Sztuka i Praca”, „Tygodnik Ilustrowany”, „Bluszcz”, „Przegląd Artystyczny”). Około 1934 odbył podróż do Palestyny. Malował portrety ( Portret kobiety, Maestro podwórkowy), obrazy rodzajowe ( Przy lampce wina), martwe natury, pejzaże ( W Dolinie Cedronu); uprawiał także grafikę. Projektował scenografię i kostiumy dla teatru żydowskiego, m.in. dla Warszawskiego Nowego Teatru Żydowskiego (Warszewer Najer Jidyszer Teater). Od 1937 był kustoszem Muzeum Starożytności Żydowskich im. Mathiasa Bersohna przy Żydowskiej Gminie Wyznaniowej w Warszawie. W czasie II wojny światowej ukrywał się po tzw. aryjskiej stronie pod nazwiskiem Treflik. Zginął w 1944 w powstaniu warszawskim, w walkach na Żoliborzu. W okresie międzywojennym został odznaczony m.in. Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.