parochet (hebr.; jid. porojches) – w synagodze bogato zdobiona zasłona na aron (ha-)kodesz. Geneza zwyczaju zawieszania p. sięga czasów biblijnych i odwołuje się do nakazów Bożych, odnoszących się do urządzenia Pierwszego Przybytku. Używany współcześnie p. jest odpowiednikiem zasłony, która w Namiocie Spotkania (a potem w Świątyni Jerozolimskiej), oddzielała miejsce Święte (hebr. Kodesz) od Najświętszego ( Święte Świętych), gdzie stała Arka Przymierza (Wj 26,31-34; 2 Krn 3,14). Kryła ona przed oczyma [więcej...]
Szanowni Państwo!
Udostępniliśmy Polski Słownik Judaistyczny w Portalu Delet.
Jest to wersja testowa (beta), w związku z czym na stronie mogą pojawić się błędy.
Zachęcamy do korzystania.
haskala (hebr., edukacja, nauczanie, erudycja, oświecenie; jid. haskole) – nurt w kulturze żydowskiej rozwijający się w Europie od lat 80. XVIII w., powstały pod wpływem oddziaływania haseł oświecenia w krajach europejskich, jak również szeroko rozumianych tradycji nurtu racjonalistycznego w filozofii żydowskiej, począwszy od Majmonidesa i jego zwolenników. Już w latach 40. XVIII w. zaczęły się pojawiać wybitne jednostki, będące jego protagonistami, w tym wielu Żydów pochodzących z terenów [więcej...]
Rosz ha-Szana Rosz ha-Szana (hebr., Początek Roku; jid. Roszeszone) – 1. święto Nowego Roku, zw. też w Polsce Świętem Trąbek, Trąbkami – obchodzone pierwszego i drugiego dnia tiszri, będące początkiem Jamim Noraim, które kończą się w dniu Jom Kipur. Pierwotnie, tzn. w BH święto to określano jako Zichron Terua (hebr., Upamiętnienie Dęcia w Szofar) oraz Jom Terua (hebr., Dzień Dęcia w Szofar). Nazwa R. ha-Sz. pojawia się dopiero w Misznie, gdzie wyliczono cztery daty w kalendarzu żydowskim, będące pierwszym [więcej...]
używał m.in. pseud. Czarny Abe (1896 Zamość – 1938 Otwock) – działacz robotniczy. Otrzymał tradycyjne wykształcenie religijne. W 1908 jego rodzina przeniosła się do Warszawy. Od 1912 pracował jako robotnik. Wkrótce zaczął działać w związkach zawodowych, a od 1913 był członkiem Bundu. Służył w WP w okresie wojny polsko-bolszewickiej (1920-1921). Został członkiem Komitetu Warszawskiego Bundu, równocześnie wysuwając się na czoło frakcji komunistycznej (Kombund). Po przejściu z tą grupą do KPP nadal działał w związkach zawodowych, m.in. był członkiem Centralnego Wydziału Zawodowego KC KPP. Kandydował w wyborach do sejmu w 1922 i współkierował bądź kierował Centralnym Podkomitetem Żydowskim Związku Proletariatu Miast i Wsi. Jako członek Centralnego Biura Żydowskiego KC KPP (1922-1932), piastował funkcję sekretarza tego Biura (1927-1929). Po 1926 był związany z tzw. grupą większościową. Odbył szkolenie w Szkole Partyjnej w Moskwie (1929-1930). Po przejęciu kierownictwa przez „grupę mniejszościową” w KPP, powstała wokół niego frakcja opozycyjna (tzw. abiści), protestująca przeciw usztywnieniu kursu partii i odejściu od zasad centralizmu demokratycznego. Została ona uznana przez władze KPP za trockistowską, a jej członkowie – wraz z P. – usunięci z partii. Po złożeniu samokrytyki, P. został do niej ponownie przyjęty w 1934. Kilkakrotnie był aresztowany i więziony, m.in. w 1934-1936. Kiedy wyszedł z więzienia, raz jeszcze zażądano od niego potępienia trockizmu. Pod koniec życia przebywał na leczeniu gruźlicy w Otwocku, gdzie zmarł.
Prezentujemy Polski Słownik Judaistyczny (PSJ) w nowej, odświeżonej formie.
PSJ umożliwia szybki i wygodny dostęp do blisko czterech tysięcy haseł dotyczących kultury i historii Żydów polskich. Słownik przybliża użytkownikom takie zagadnienia jak religia, nauka, obyczaje, sztuka, polityka, życie codzienne i gospodarcze. Bardzo ważną i dużą część słownika stanowią biogramy najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury żydowskiej oraz polsko-żydowskiej. PSJ stanowi idealny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i badan nad kulturą żydowską. Stanowi także przydatne narzędzie dla wszystkich zajmujących się działalnością edukacyjną i kulturalną.
Polski Słownik Judaistyczny powstał jako praca zbiorowa pod. red. Zofii Borzymińskiej i Rafała Żebrowskiego.
Projekt będzie stopniowo rozwijany we współpracy ze specjalistami i pracownikami Żydowskiego Instytutu Historycznego. Powstałe nowe hasła słownikowe zostaną zaktualizowane w oparciu o najnowsze badania i stan wiedzy. Wybrane zagadnienia zostaną uzupełnione o materiały wizualne oraz linki do plików źródłowych.